Buradasınız: Home

Plastik ve Sağlıklı Yaşam

e-Posta Yazdır PDF

 

Yıllar önce çeşmeden akan suyu içmeyi bıraktık. Önceden sadece seyahat halinde iken tükettiğimiz şişelenmiş suyu artık evde, iş yerinde, okulda..vs tüketir hale geldik. Şişelenmiş su sektördeki karlılığın cazibesi de bir sürü büyük firma ve yeni girişimciyi sektöre çekti. Türk halkında zaten eskiden beri var olan kaynak suyuna olan hürmet ve iştah, cazip pazarlama kampanyaları ile de birleşince sektördeki büyüme hızı tüm tahminlerin ötesine geçti. Artık içtiğimiz suyun neredeyse tamamı plastik ambalajlar içinde bize ulaşıyor. O yüzden plastik gıda ambalajları ve bu ambalajların taşıdığı sağlık riskleri ile ilgili haberlerin sayısı arttıkça tedirginliğimiz de artıyor. (bknz. Discovery: Plastic Water Bottles May Pose Health Hazard)

Gıda ambalajlarında kullanılan 7 tip plastik mevcut:

1. PET (Polyethylene Terephthalate)
* Genelde küçük su şişelerinde, gazlı içeceklerin çoğunda ve deterjan / temizleyici ambalajlarında kullanılan plastik türü.
* Gıda için nispeten güvenli bir plastik türü olarak nitelendirilir.
* İçinde bulunduğu gıdaya zaman içinde “antimony trioxide” sızdırma ihtimali vardır.
* Antimony trioxide solunum rahatsızlıkları, deri alerjisi, gebelik sorunları, düşük, çocuklarda gelişim yavaşlığı gibi sorunlara sebep olabiliyor.

2. HDPE (High Density Polyethylene)
* Genelde süt, yoğurt, su, meyve suyu, margarin gibi ürünlerin ambalajında kullanılan plastik türü.
* Gıda için güvenli bir plastik türü olarak nitelendirilir.

3. PVC (Polyvinyl Chloride)
* Genelde oyuncak, şampuan, detarjan, sıvı yağ gibi ürünlerin ambalajında kullanılan bir plastik türüdür.
* En zararlı plastik türüdür.
* Barındırdığı gıdaya di-ethylhexyl phthalate (DEHP) ya da butyl benzyl phthalate (BBzP) gibi kimyasallar bulaştırır
* Bu kimyasalların, kadınlarda östrojen hormonunun baskılanmasına, çocuklarda astım ve alerjiye, bazı kanser türleri ile ciğer, böbrek ve kemik formasyonunda bozukluklara yol açtığı bilinmektedir.

4. LDPE (Low Density Polyethylene)
* Genelde dondurulmuş gıda, sebze, meyve, ekmek ambalajlarında, pek çok poşette ve sıkıştırılabilir şişede kullanılan bir plastik türüdür.
* Gıda için güvenli bir plastik türü olarak nitelendirilir.

5. PP (Polypropylene)
* Genelde ketçap, yoğurt, margarin, ilaç gibi ürünlerin ambalajlarında ve bebk biberonlarında kullanılır.
* Nispeten güvenli bir plastik türü olarak nitelendirilir.

6. PS (Polystyrene)
* Genelde yumurta, ve fast-food gıda ambalajlarında, tek kullanımlık bardak ve tabaklarda kullanılan plastik türüdür.
* Barındırdığı gıdaya “styrene” bulaştırır. Gıda sıcak ise, bulaştırma oranı çok yüksektir.
* Styrene’in tüm hormonal düzeni bozan, üreme ve gelişim sorunlarına yol açan bir kimyasal olduğu bilinmektedir. Uzun süreli maruz kalma durumunda beyin ve sinir sistemi bozukluklarına, alyuvar, böbrek ve mide sorunlarına yol açmaktadır.

7. Diğer
* Genelde büyük plastik su şişelerinde (damacanalar), sert-şeffaf sıvı gıda ambalajlarında, bebek biberonlarında kullanılır.
* En çok dikkat edilmesi gereken plastik türüdür çünkü yukarıdaki 6 kategoriye ait olmayan her türlü plastiği veya plastik karışımını içerebilir. Bu sınıftaki plastik ambalajlar genelde polycarbonate ihtiva ederler. (Özellikle su damacanaları). Polycarbonate tehlikeli bir kimyasaldır. Barındırdığı gıdaya Bisphenol A (BPA) bulaştırır. BPA bağışıklık sisteminden üreme sistemine kadar pek çok sistemik bozukluğa yol açar. Davranışsal değişikliklere, üreme hüzrelerinde kromozon bozukluklarına, sperm sayısında azalmaya, kısırlığa yol açtığı bilinmektedir.

Dolayısıyla, hayatınızdaki plastiklere yukarıdaki bilgiler ışığında tekrar bakmanızda fayda var. Özellikle çocuğunuzun kullandığı kaplarda ve tükettiği gıdaların ambalajında 1, 3, 6 ve 7 türündeki plastiklerin olmamasına dikkat edilmeli. 2, 4 ve 5 türündeki plastikler daha güvenli.

Plastiğin hangi türde olduğu ambalaj ya da ürünün üzerinde yazılıdır. (İçinde, plastik türünü ifade eden sayının bulunduğu üçgen imgeye bakınız.)

Şimdi, konuyu tekrar su özeline çekecek olursak… Satın aldığımız küçük su şişeleri 1. tür (PET), damacanalar ise 7. tür (Diğer) sınıfına giren plastikler olduğuna göre ne yapacağız? Doğal olarak bunları kullanmayacağız ya da minimumda kullanacağız.

Alternatiflerimiz neler diye soracak olursanız, aslında pek yok. Akla gelen bir alternatif cam şişede su almak olabilir. (Malesef şu an piyasada cam şişede su tedarik eden firma pek yok.) Ama asıl alternatif çeşme suyuna geri dönüş! Hatta en iyisi bu diyebiliriz.. Neden mi? (bknz. Is Bottled Water Better Than Tap?, Bottled water no better than tap water)

Amerika’da yapılan araştırmalara göre (maalesef benzer araştırmalar Türkiye’de henüz yok) pek çok bölgedeki çeşme suyu şişe sularından daha kaliteli. (bknz. Bottled Water or Tap Water?) Üstelik şişe suyu çeşme suyunun 2.000 ila 10.000 katı civarında daha pahalı. İnsanlar neden daha pahalıya daha kalitesizi tercih ediyorlar diye soracak olursanız buyrun “The Story of Bottled Water“ı izleyin, anlayın. (Ben burada daha fazla detaya girmeyeyim.)

Türkiye’de de çeşme suyu iyi ıslah ediliyor ve sıkı denetleniyor. Pek çok bölgede çeşme suyunun içilebilirliği konusunda hiçbir tereddüt yok. Eğer çeşme suyunun tadını pek sevmiyorsanız, özellikle fazla klorlu veya sert buluyorsanız, suyu yumuşatan, içindeki kloru, kireci (ve hatta varsa ağır metalleri de) soğuran uygun fiyatlı filtreleri piyasada bulmanız mümkün. (Ben Brita‘nın filtreli sürahilerini kullanıyorum, pratik bir çözüm arayanlara özellikle tavsiye ederim.)


Plastik ürünlerin sağlık açısından zararı


Biberonlar ve su bidonları başta olmak üzere birçok plastik üründe kullanılan 'PDA' maddesi çeşitli sağlık sorunlarına yol açıyor, özellikle çocuk ve bebeklerin gelişimini olumsuz etkiliyor. Amerikan Federal Gıda ve İlaç İdaresi ve Avrupa Gıda Güvenliği Ajansı, ''BPA'' maddesi içeren biberonların ve plastik ürünlerin üretiminin, en fazla 2010 yılı sonuna kadar yapılabileceğini duyurdu. Türk Eczacıları Birliği (TEB) Genel Sekreteri Özgür Özel, ölümcül tehlike arz ettiği için dünyanın pek çok ülkesinde üretimi durdurulan Bisfenol A (BPA) adlı kimyasal maddeyi içeren biberon ve plastiklerin zararları ve alınması gereken önlemler ile ilgili yazılı açıklama yaptı. Biberonlarda bulunan BPA maddesinin tehlike saçtığını belirten Özel, Türkiye'de de üretilen ve satışa sunulan biberonların büyük kısmında birçok hastalığa neden olan ve bebeklerin gelişimini olumsuz etkileyen bir kimyasal madde kullanıldığının ortaya çıktığını bildirdi. Özel, başta Amerika, Kanada, Fransa, Danimarka olmak üzere dünyanın pek çok ülkesinde üretimi durdurulan ve kullanımı yasaklanan bu kimyasalı içeren biberon ve plastik ürünlerin, sindirim sistemi ve bağışıklık sistemi bozuklukları, nörolojik sorunlar, obezite, hiperaktivite, kalp hastalığı, meme kanseri, kısırlık gibi sağlık sorunlarına yol açtığı ve bunun yanında gelişim çağındaki çocukların ve özellikle bebeklerin gelişimini olumsuz etkilediği uyarısında bulundu. Özel, şunları kaydetti: ''Stoklarda olan ürünler 2012 yılı sonuna kadar satılabilecek. Bu kimyasalın kullanılmasının tüm ülkelerde yasaklanmasını isteyen EFSA ise Avrupa Komisyonu'yla ortak hareket ederek, ürünlerin acilen pazardan toplatılmasını sağlayacağını açıkladı. Öte yandan, Avrupa Komisyonu, Avrupa Eczacılık Grubu'na (PGEU) gönderdiği yazıyla, bu konunun eczacıların gündemlerine almasını ve tüm diğer paydaşların birlikte hareket etmesini önerdi.'' Kaynakwh webhatti.com: Plastik ürünlerin sağlık açısından zararı

GEREKLİ YASAL ZEMİN OLUŞTURULMALI

Plastik maddeleri daha dayanıklı hale getirmek için, biberonlarda, sert plastiklerde ve ev gereçlerinde kullanılan BPA maddesinin, Türkiye'de de hala birçok maddenin üretiminde kullanılmaya devam ettiğini öne süren Özel, ''Ancak, insan sağlığında son derece büyük hasarlara neden olabilen bu kimyasalın özellikle bağışıklık sistemi zayıf olan bebeklerde büyük sağlık problemlerine neden olduğu biliniyor'' dedi. Yapılan araştırmalara göre, ''FDA'nın izin verdiği BPA oranının 10 kat daha azının bile çocuklara zararlı olduğunu'' ifade eden Özel, şöyle devam etti: ''ABD'de yetişkinlerin yüzde 93'ünün kanında BPA bulunuyor. Her 10 biberonun 9'unda bu madde bulunuyor. Bu noktada vatandaşlarımızın son derece hassas olması gerekiyor. Bu ürünleri alırken üzerinde yazması zorunlu olan 'BPA içermez' etiketli olanlarını tercih etmeleri, geçici bir tedbir olsa da son derece hayatidir. Piyasadaki biberonların çoğu, Bisfenol A içeren Polikarbonattan üretiliyor. Bisfenol A, biberonun içindeki sıvıya geçebilen, hormon sistemine zarar verici bir kimyasaldır. Biberonun ambalajındaki PC7 yazısı ya da geri dönüşüm üçgeni içindeki 7 rakamı, ürünün içeriğinde Polikarbonat kullanıldığını belirtiyor. Bebek biberonlarının yanında, su şişelerinde, tıbbi cihazlarda, spor ekipmanlarında, damacanalarda, saklama kaplarında, plastik bardaklar gibi pek çok üründe bulunuyor. Biz eczacılar, dünyanın tartıştığı ve bir bir yasakladığı bu kimyasalı içeren ürünlerin üretiminin bin an önce durdurulmasını istiyor, gerekli yasal zeminin oluşturulması konusunda yetkilileri acilen göreve çağırıyoruz.''