PLASTİK NEDİR?
 

Plastik, karbonun (C) hidrojen (H), oksijen (O),azot (N) ve diğer organik ya da inorganik elementler ile oluşturduğu monomer adı verilen, basit yapıdaki moleküllü gruplardaki bağın koparılarak, polimer adı verilen uzun ve zincirli bir yapıya dönüştürülmesi ile elde edilen malzemelere verilen isimdir.

Tanımdan anlaşılacağı üzere plastikler doğada hazır bulunmaz, doğadaki elementlere insan tarafından müdahale edilmesi ile elde edilir. Elde edilmesi belli bir sıcaklık ve basınç altında, katalizör kullanılarak monomerlerin reaksiyona sokulması ile olur. Plastik ilk üretildiğinde toz, reçine veya granül halde olabilir. Genelde plastikler petrol rafinerilerinde kullanılan ham petrolün işlenmesi sonucu arta kalan malzemelerden elde edilir. Yapılan araştırmalara göre yeryüzündeki petrolün sadece % 4 lük bir kısmı plastik üretimi için kullanılmaktadır.

Yaygın olarak kullanılan plastik türleri

* Polietilen (Polyethylene) (PE): Geniş bir kullanım alanı vardır.
* Polipropilen (Polypropylene) (PP): Yaygın kullanılan plastiklerdendir. Otomobil yan sanayinde, bahçe mobilyalarında vb. yerlerde kullanılır.
* Polistiren (Polystyrene) (PS): Paketleme, elektronik ve beyaz eşyaların plastik kısımları vb. kullanım alanları vardır.
* Polietilen tereftalat (Polyethylene terephthalate) (PETE): Pet şişe ismi bu malzemeden gelmektedir.
* Polyamid (Polyamide) (PA) (Nylon): Fiber, diş fırçası kılları, misina vb. kullanım alanları vardır.
* Polyester (Polyester): Tekstilde kullanımı yaygındır.
* Polivinil klorid (Polyvinyl chloride) (PVC):Boru, profil vb. imalatında kullanılır.
* Polikarbonat (Polycarbonate) (PC): CD, gözlük vb. imalatında kullanılır.Alevi iletmeme ve kendini söndürme özelliğine sahiptir.
* Akrilonitril bütadien stiren (Acrylonitrile butadiene styrene) (ABS): Elektronik aletlerin plastik aksamında yaygın olarak kullanılır.
* Poliviniliden klorid (Polyvinylidene chloride) (PVDC) (Saran): Yiyecek paketlemede kullanılır.

Özel amaçlı plastikler

* Politetrafloroetilen (Polytetrafluoroethylene) (PTFE) (Teflon): Isı rezistansı, pişirme tavaları vb. yerlerde kullanılır.
* Poliüretan (Polyurethane): Yalıtım köpüğü olarak kullanılır.
* Bakalit (Bakelite)
* Polilaktik asit (Polylactic acid)

Plastikli sanayinin nitroselüloz’un ticari üretimi ile (1868) başladığı kabul edilir. Bu ise yaklaşık 130 yıl öncesi demektir. Nitro selülozu takiben, tarihi süreçte ikinci sentetik plastik olan fenol-formaldehit esaslı polimerler gelişmiştir. Bunların üretimleri ise bu tarihten yaklaşık 40 yıl sonra gerçekleştirilmiştir. Bu ve bunları izleyen diğer plastik malzemelerin temel yapı taşları ve hammaddeleri olan polimerler, 19. asrın ikinci yarısındaki bazı deneme çalışmalar sonunda ve birçoğu tesadüfen ortaya çıkmıştır.

Temel olarak doğada 3 farklı malzeme olduğunu ve bunların yaygın olarak kullanıldığını biliyoruz. Bunlar; polimerik malzemeler, metalik malzemeler ve seramik malzemeler olarak sıralanabilir.

Kolaylıkla el verenler metalleri oluştururlar. Ametaller ise polimerleri oluştururlar. Metalik ve ametalik elementlerin karışımı ise seramiklere yol açar. Bu üç temel malzeme arasında şu farklılıklar vardır. Metaller ısıyı ve elektriği iletirler. Parlaktırlar, genellikle serttirler, elektron vererek tepkimeye girerler. Yoğunlukları 1’den yüksektir. Polimerler, elektrik ve ısıyı iyi iletmezler, genellikle sağlam veya donuk görünümlüdürler. Yoğunlukları küçüktür, 1 civarındadır, hafiftirler. Özellikle bu farklılıklar nedeni ile de farklı uygulamalar için metaller veya polimer tercih edilir. Metallere göre polimerler tercih edilmiştir. Böylece polimer malzemelerden değişik özellikte plastik üretilmiştir.

Polimer maddelerin yıllık tüketimi tüm dünya ülkeleri için 150 milyon ton/yıl’dan fazladır. Ülkemizde tüketim yaklaşık olarak bu miktarın yüzde biri kadardır. Çok eski tarihlerde kullanılan polimerik malzemelerin başında selüloz,nişasta, doğal kauçuk vb. gibi açığa doğru polimerler gelir Doğal polimerler, işlenme zorluğu ve bazı fiziksel, kimyasal ve mekanik özelliklerinin yetersizliğinden dolayı yerlerini yarı sentetik ve daha sonra sentetik polimerlere terk etmişlerdir. İlk polimer malzemesi 1863’de S. Hyatt tarafından keşfedilen selüloiddir. Yarı sentetik bir polimer olan selüloid pamuk selülozundan elde edilmiştir. Ancak modern plastik endüstrisi L. Baekeland tarafından bakalit sanayii çapında üretilmesiyle 1989’da başlar. Fenol formaldehit reçinesi olan bakalit telefon ahizeleri gibi plastik ürünlerin yapımında kullanılmıştır. 1924’e kadar polimer yapılarının “Koloid agregat” halinde bulunan küçük moleküllerinden oluştuğu sanılırdı. H. Staudinger yaptığı büyük çapta incelemelerin sonucu olarak, plastiklerin zincir şeklinde makromoleküllerden oluştuğunu ve bu moleküllerin birbiriyle kovalent bağlanan küçük ünitelerden meydana geldiğini göstermiştir. Yukarıda bahsedilen fikre dayanarak, polimer sanayi hızla gelişmiş ve 1927’de selüloz asetat ve polivinil klorür, 1928’de polimetilmetakrilat 1929’da üre-formaldehit reçineleri elde edilmiştir. Bunları daha sonra 1932’de polietilen, 1934’de naylon, poliakrilonitril, stiren-akrilonitril ve polivinil asetat, 1937’de poliüretan, 1939’da teflon ticareti adıyla tanınan poli(tetrafloroetilen) 1941’de polietilentereftalat, ve orlon ticari adıyla tanınan poliakrilonitril fiber takip etmiştir.

Plastiklerin gelişiminde önemli bir aşama, bu malzemelerin cam, grafit ve karbon elyafları ile karıştırılarak kuvvetlendirilmiş plastiklerin elde edilmesidir. Bu malzemelerin mekanik özellikleri, metallerin seviyesine ulaşmakta ve birçok uygulama alanında plastikler metallere rakip olmaktadır.

Plastikleştiriciler
Plastik nedir? Plastik petrolden elde edilir. Plastik polimer şeklinde tanımlanan bileşik sınıfına girer. Polimer monomer adı verilen küçük moleküllerin kovalent bağlarla birbirine bağlanmasıyla oluşturduğu iri moleküller olarak tanımlanır.

Günümüzde yaygın olarak kullanılan plastiklerin bir bölümünün camsı geçiş sıcaklığı, Tg oda sıcaklığının üzerindedir. Bilindiği gibi Tg’nin altında polimerler camsı ve kırılgandır. Bu sıcaklığın üzerinde ise genellikle kauçuğumsu davranış gösterirler. Ve çarpma dirençleri yüksektir. Selülozikler, viniller, akrilikler, vb. gibi polimerlerin camsı geçiş sıcaklıklarını düşürmek başka bir ifadeyle bu polimerleri yumuşatmak için plastikleştiriciler kullanılır. Buna tipik örnekler PVC’dir. PVC’nin Tg’si 80o C dir. Bu değer uygun miktarda plastikleştirici ilavesiyle 0o C ye kadar düşürülebilir.

Plastikleştiriciler yüksek kaynama noktasına sahip organik sıvılar veya düşük erime noktası gösteren katılardır. Plastikleştiriciler “iç plastikleştiriciler” ve “Dış plastikleştiriciler” olmak üzere başlıca iki grup altında incelenebilir.

a) İç Plastikleştiriciler
Bunlar polimerlerin sentezi sırasında kullanılır. Esas polimerik yapıyı oluşturan monomere, komonomer olarak bağlanır ve polimer zinciri üzerinde yer alırlar. Bu amaçla Tg’si düşürmek istenen polimerin monomeri ile Tg’si düşük bir monomer kopolimerleştirilir. Sonuç kopolimerin Tg’si bu iki monomerin saf polimerinin Tg’leri arasında bir değerdedir. Monomerlerin oranı ayarlanarak istenilen Tg değerine ulaşılabilir.

b) Dış Plastikleştiriciler
Daha yaygın olarak kullanılan türdür. Bunlar polimerin işlenmesi (şekillendirilmesi) sırasında yapıya ilave edilir. Çok basit bir ifadeyle polimerik yapıda seyreltici rolü oynarlar. Polimer zincirler arasına girerek, ikincil kuvvetlerin etkisini azaltır, böylece yapıyı yumuşatırlar.

Plastikleştiricilerin polimer ile uyuşabilmesi uygulamada dikkat edilmesi gereken en önemli özelliktir. Ayrıca, iyi bir plastikleştiricinin, toksit olmaması, yanmaz olmaması, yanmaz olması, etkisini uzun süre devam ettirmesi ve tatsız olması beklenir.

Plastiklerin Özellikleri ve Kullanım Alanları
Çeşitli plastik tipleri vardır. Kimi yün kadar yumuşak, kimi ise çelik kadar sağlamdır. Sıcak suda eriyen olduğu gibi alevde dayanıklı olanları vardır. İnce Lexan plastiği tabakası kısa mesafeden ateş eden 38 kalibrelik bir tabancanın kurşununu durdurur. Tüm plastiklerin tek ortak yönü hepsinin kimyacıların buluşu olmasıdır. Hiçbiri yün ve ipek gibi doğada bulunmaz. Yapıları çok basittir.

Binlerce plastik türü olmakla birlikte bunları sıcakta sertleşen ve sıcakta kalıplanan plastikler olmak üzere iki ana grupta toplamak mümkündür. Sıcakta kalıplanan plastikler erirler ve istenilen şekile girerler. Her defasında soğurken sertleşirler. Sıcakta sertleşen plastik ısıtıldıktan ve tekrar şekil verdikten sonra tekrar ısıtılınca şekil değiştirilmez.

Sıcakta sertleşen plastikler tekrar tekrar kullanılır. Hurda plastikleri de yeniden kullanmanın bir yolu bulunursa çok önemli bir kazanç elde edilecektir. Ne yazık ki günümüzde hurda plastikleri yeniden değerlendirmek çok zordur. Çünkü çeşitli plastik türlerinin bileşimleri birbirinden çok farklıdır. Bu farklılıktan dolayı geri dönüşüm yapılmamaktadır. Plastiklerin çoğu karbon ve hidrojen içeren moleküllerden meydana gelmişlerdir. Kimyacılar molekülleri birleştirerek zincirler meydana getirirler. Her zincir büyük bir moleküldür. Bazen bu moleküllerin bir kısmının binlerce bağlantısı olur. Bunlar kuvvetle ısıtılmaksızın erimezler. Bu uzun yapılı molekül zincirli maddelere polimerler denir.

Plastiklerin adlarının başında sık sık poli (çok) ekine rastlanır. Örneğin propilen denilen plastikler propilen gazının uzun molekül zincirlerinden oluşurlar. Molekül zincirleri bazen işlemlerde geçerek dallara ayrılır. Dallar şeklinde sıralanma çok kuvvetli değildir. Dallara ayrılan plastikler kolaylıkla eriyebilirler.
Bunlar yumuşak ve esnektir. Oyuncak bebek ve deterjan kutuları yapımında kullanılırlar. Üçüncü çeşit bir polimer daha vardır; çapraz bağlı polimer diye bilinir. Bu polimerde, molekül zincirleri öbür moleküllerin zincirleri ile bağlıdır.

Bu yolla elde edilen sıcaklıkta sertleşen plastikler çok sağlam ve çok yüksek sıcaklıklar dayanıklıdırlar. Kimyacılar ilker madde olarak yağdan başlayarak, çok sayıda çeşitli maddeler elde ederler. Bütün hammaddelerin en kullanışlısı etilen gazıdır. Etilen plastiklerinin en fazla tanınanı ve en basiti polietilendir. Hafif kovalar ve taslar, ayrıca deterjan şişeleri bu maddeden yapılır. Propilen ve bütilen gazları da çok sayıda plastiğin yapımında kullanılır. Benzen, plastiklerin yapımında kullanılan diğer bir hammaddedir. Benzen, naylon ve terilen gibi yapay liflerin yapımında kullanılan bir başlangıç maddesidir. Plastikler doğal ve yapay olmak üzere 2’ye ayrılır.

Doğal Plastikler
İlk elde edilen plastikler doğal plastiklerdir. İlk plastikler selüloz nitrattan yapılan saf plastiklerdir. Bunlar bitkilerdeki selülozdan yararlanılarak yapılmıştır. Selüloz nitrat kafur ve kunduz yağı gibi iki bitkisel madde ile birleştiğinde bir plastik elde edilir.

1868’de selüloz nitrat, kafur ve alkol kullanılarak bunun genleşmiş bir şekli elde edildi. Buna selüloid adı verildi ve genellikle fotoğraf ve sinema filmi gibi maddelerin yapımında kullanıldı. Fakat selüloid kolaylıkla tutuşabildiğinden yerini selüloz asetat ve etil selüloz gibi selüloz plastiklerine bıraktı.

Yapay plastikler
XV. yüzyılın başlarında yapay plastikler yapıldı. Bu plastikler labaratuarda tamamen kimyasal maddelerden elde edildi.

PLASTİK ÜRETİMİNDE KULLANILAN BAZI KİMYASALLAR

1. POLİETİLEN

a) Alçak ve Yüksek Yoğunluklu Polietilen
Molekül yapısının ayarlanması ve katkı ilavesi ile istenen özelliklerde PE’ler elde etmek mümkündür.

* Sağlamdır,
* Asit, baz ve çözücülere dayanıklıdır.
* Dielektrik özellikleri üstündür,
* Çevre şartlarına dayanıklıdır,
* Kolay işlenebilirler.

Zincirdeki dallanmalar kristalliğin derecesini tayin eder. YYPE’de dallanma çok az olup ve molekül yapısı lineerdir. Kristallik arttıkça sertlik artar, mekanik ve kimyasal özellikler iyileşir ve sıvı ile gazlara karşı dayanıklık artar. AYPE’nin kristalliğini ayarlamak için vinil asetat akrilik esterleri ilave edilir. Polimerler için ortalama molekül ağırlığı tanımlanır. Ortalama molekül ağırlığı, yaklaşık olarak erime indeksiyle belirlenir. Erime indeksi molekül ağırlğıyla ters orantılıdır. Yüksek molekül ağırlıklı PE’ne bağlanmada organik peroksitler kullanılır. PE’nin eriyik olarak harmanlanması sırasında eklenen başlıca katkı ve dolgu maddeleri aşağıda verilmiştir.

Oksitlenmeyi önleyiciler: Fenoller, aminler ve fosfitlerdir.
UV kararlılık sağlayıcılar: En önemli katkı karbon siyahıdır. PE’nin dışarıda güneşe karşı kullanımda ömrünü uzatır.
Kaydırıcı ve bloklaşmayı önleyiciler: Kaydırıcı olarak yağlık asit aminler, bloklaşmayı önleyici olarak da inorganik (silis gibi) dolgular kullanılır.
Cam elyaf: Germe dayanımı ve mekanik özellikleri artırır. Otomotiv ve boru imalatında kullanılırlar.

Polietilen, yüksek ve alçak basınç prosesleri olmak üzere belli başlı iki temel yöntemle üretilir. Yüksek basınç prosesi ile alçak yoğunluklu polietilen ve kopolimeri düşük basınç prosesiyle ise yüksek yoğunluklu polietilen ve yeni geliştirilmiş olan lineer AYPE türü üretilir. AYPE bir otoklavda veya tübular reaktörde etilen monomerinin 1200-3000 atm basınç ve 130-350 C sıcaklıkta, organik peroksitlerin yardımıyla polimerizasyonundan elde edilir. AYPE yoğunluğu 0,910-0,925 gr/cm3 arasında değişir. YYPE, orgonometalik, krom oksidi, vanadyum ve molibden oksidi gibi katalizörler yardımıyla 1-80 atm basınç ve 70-300 C sıcaklıkta etilenin polimerizasyonu sonucu elde ediler. Polimerler dallanmış moleküller yapıya sahip olup yoğunlukları 0,940-0,965 gr/cm3 arasında değişir.

Orta yoğunluklu PE’nin (OYPE) yoğunluğu 0,926-0,940 gr/cm3 arasında olup yüksek veya alçak basınç prosesi ile AYPE ve YYPE’nin fiziksel karışımı olarak elde edilir.

PE İşleme Teknikleri

* Film Ekstrüzyon: YYPE’de az olmakla birlikte AYPE’nin en yaygın işleme alanı film imalidir.
* Ekstrüyon kalıplama
* Üfleme ile kalıplama
* Sıcak eriyik kapamaları ve yapıştırıcılar
* Toz kaplamalar
* Tel ve kablo imali

AYPE filmler parlak, şeffaf ve ucuz olup, işlenmesi kolaydır. Filmlerin uygulama alanları:

* Yiyecek paketleme
* İnşaat örtüsü
* Ziraat örtüleri
* Çöp ve Gübre torbaları
* Büzme ile sarma alanları

Kağıdın yerini almakta olan YYPE’ler yiyecekler paketlenmesinde yaygın olarak kullanılırlar. EVA kopolimerleri film tatbikatında üstün mekanik özellikleri ve parlaklıkları nedeniyle tercih edilirler. Ayrıca, ağır hizmet torbaları imalinde ve sıvıların paketlenmesinde kullanılır. YYPE ve AYPE ekstrüzyon kalıplama alanında çok yaygın kullanılır. YYPE ve AYPE ekstrüzyon kalıplama alanında çok yaygın kullanılır. YYPE, kasa, yer altı kanalları ve büyük boy eşya yapımında; AYPE ise, esneklik sertlik ve parlaklık istenen yerlerde kullanılır.

EVA ve etilen-akrilat ester kopolimerleri ise yüksek esneklik isteyen tatbikatlarda (oyuncak, ev eşyası) kullanılır. Üfleme ile kalıplama yolu ile AYPE’den sıkılabilen şişeler imal edilir. Şişirme ile imalat yapılan teknolojide ise yaygın olarak YYPE kullanılmaktadır. (Sıvı deterjan şişeleri, süt ve diğer şişeler)

Yeni bir tüketim sahası da oto benzin depolarıdır. AYPE, kağıt, kumaş gibi yüzeylerin kaplanmasında kullanılır. Bu kaplama, yüzeye sertlik verdiği gibi yüzeyin düzgün olmasını sağlar ve dış şartlara karşı direncini artırır (süt kapları, meyva suyu kutuları). AYPE homopolimer ve kopolimer; sıcak eriyik kaplamalarında kullanılır. Bunlar ya tek başlarına ya da iyileştirici katkılarla kullanılır.

Polietilenler toz kaplamada da kullanılır. Homopolimer tozlarının fiyatları düşüktür ve aşınmaya karşı dayanıklıdır. Kopolimerler daha pahalı olmakla beraber (EVA, EAA ve ionomer) metallere daha kolay yapışırlar. PE tozlar otomotiv halılarının yapımında ve buzdolabı rafı imalinde kullanılır.

PE’nin tel ve kablo imali giderek yaygınlaşmaktadır. Tüm PE’ler bu alanda kullanılır. Yüksek molekül ağırlıklı, yüksek ısı kararlıklı, karbon siyahı AYPE’ler kabloların dış kılıflarında kullanılır.

Karbon siyahı bu kılıfın UV ışığına dayanımını artırır. Erime indeksleri 0,2-0,5 g/10dak arasındadır.

YYPE ve PP telefon kabloların izolasyonunda kullanılır. Çok damarlı kablo izolasyonunda AYPE yanı sıra OYPE ve YYPE de kullanılmakta olup, kaplama hızı 2000-6000 ft/dak.’dır. YYPE sertliği nedeniyle yaygın olarak kullanılır. Ayrıca organik çözücüleri dayanıklı olup ve kabloda bulunan petrol jelini emme oranı düşüktür. EVA, EEA kopolimerleri kablo izolasyonunda yaygın olarak kullanılır. Etilen-propilen kauçukları kablo üretiminde AYPE ve kopolimerlerle rekabet etmektedir. Etilen-akrilik asit kopolimerleri daha çok mühürleyici ve yapıştırıcı olarak kullanılır.

b) Lineer Alçak Yoğunluklu Polietilen
Geleneksel olarak, polietilenin, alçak ve yüksek yoğunluklu olmak üzere iki tipi vardır. Polietilen endüstrisinde, alçak basınç işlemlerindeki gelişmelere dayalı olarak diğer bir alçak yoğunluklu PE türü olan lineer alçak yoğunluklu PE üretilmektedir. Elde edilen reçine, etilen-alfa olefin kopolimeri olup, lineer bir yapıya sahiptir. Son zamanlarda alçak basınçlı otoklav ve tubülar reaktörler kullanmak suretiyle LAYPE üretimi yapılmaktadır. LAYPE’nin özellikleri kayda değer şekilde AYPE’den farklıdır. Gerilime dayanımı ve uzama AYPE’ye nazaran daha yüksek, darbe dayanımı daha iyidir. Isı direnci 15 C de daha yüksek, işlenmesi daha zordur. Buna karşılık, berraklık, parlaklık daha kötü olup, erime gücü daha düşüktür. Farklı katalizörlerin yapısına bağlı olarak üretilen farklı moleküler yapıdaki LAYPE türleri farklı yöntemlerle işlenirler.

Kullanım Alanları;
Film: çöp torbaları, zirai amaçlı ağır hizmet torbaları imalinde inşaatçılıkta ve genel olarak ambalajlamada kullanılır.

Enjeksiyon kalıplama: Ev eşyaları yapımında ve rotasyon kalıplamak çok iyi; alışveriş torbası, seralık film, oyuncak imali şişirerek kalıplama ve köpük uygulamalarında orta derecede sonuç vermekte olup, büzgü torba, laminasyon, tozla ekstrüzyon kaplama uygulamalarında kullanılmaktadır.

c) Yüksek Molekül Ağırlıklı Polietilen
Çok yüksek molekül ağırlıklı polietilen (ÇYMA) çok yüksek molekül ağırlığına sahip (2-6 milyon) olup, özellikleri aşağıda verilmiştir.

* Termoplastiklere kıyasla yüksek aşınma direnci,
* Yüksek darbe dayanımı,
* Düşük sürtünme katsayısı,
* Kendi kendini yağlama,
* Düzgün yüzey,
* İyi kimyasal ve gerilme dayanımı,
* Ses yalıtımını sağlayan özellikler
* Et ve diğer yiyeceklerin ambalajında kullanılmak üzere FDA ve USDA onaylı.

İşlemenin zor olması nedeniyle, bu maddenin konvansiyonel enjeksiyon kalıplamada ve ekstrüzyon ekipmanında kullanılmaması ÇYMAPE için bir dezavantajdır. ÇYMA üretiminde kullanılan modifiye edilmiş ziegler katalizör sistemi, YYPE’nin üretildiği konvansiyonel sisteme çok benzemektedir.

ÇYMAPE’nin bazı ilave özelliklere sahip olması için çeşitli dolgu ve polimer iyileştirici katkılar ilave edilebilir. Grafit, elyaf, talk, tozmetaller, camelyafı vs. sertliğini artırmak, yük altında şekil bozukluğunu azaltmak için ilave edilir. Silikon yağının ve molibdenum disulfidin ilave edilmesi sürtünmeyi azaltır.

Bileşik halindeki polietilen ekstrüzyon ve kalenderlemeyle film ve levha; sıkıştırılarak enjeksiyonla kalıplama yöntemiyle kalıplanmış parçalar imal etmek için mükemmel bir üründür. Bunlardan başka, darbe dayanımını artırmak amacıyla PVCetilen polimer ve kopolimeri stiren bazlı polimerler ve diğer plastiklerle kuru olarak harmanlanırlar. Harmanlama işlemleri düşük ya da yüksek hızlı karıştırıcılarla yapılır.
Eriyik halinde bileşik hazırlama bilinen ekstruderlerle yapılır. Hazırlanan bileşiğin cinsine göre, sıcaklık 300-425o F arasında değişir. Kalenderleme, yumuşak vinilli polimerlerde olduğu gibi yapılmaktadır. Yanlış PE reçineleri için daha büyük güç gerekmektedir.Sıcaklık 300 – 350o F arasında değişir. Yalnız reçinenin içindeki havanın vakum ağzıyla alınması gerekmektedir. En iyi sonuçlar, iki aşamalı, vakum ağızlı ekstruderlerden alınmaktadır.

Kullanım Alanları;
PE temel polimer olarak kullanılabildiği gibi, alaşım maddesi ve darbe dayanımını artırıcı olarak da kullanılabilir.

Temel polimer olarak kullanıldığı alanlar:

* Film ve levha,
* Tel ve kablo
* Ekstrude edilmiş profiller,
* Kalıplanmış şekiller,
* Kumaş kaplama
* Hortum

Ayrıca sert PE bileşikleri aşağıdaki alanlarda kullanılır.

* Darbe dayanımını artırıcı ve işlemeyi kolaylaştırıcı
* Tasarruf sağlayıcı dolgu maddesi
* Boya dağılımı geliştirici olarak

İşleme Metodlarına Göre Tüketim

Polietilen

Kimyasal olarak en basit ancak en son bulunan plastiklerden birisi olan polietilen, sağlam, esnek ve yalıtkan bir yapıya sahip olmasına karşın; ısı, ışık ve oksijene karşı dayanıklı değildir. Katkı maddelerinin kullanımı ve molekül yapısının ayarlanması ile daha dayanıklı polietilen ürünleri elde edilebilmektedir.
Bu özellikleriyle polietilen, ambalaj malzemesi, ağır hizmet torbaları esnek hortumlar, değişik amaçlı borular, mutfak eşyası, oyuncak, bidon, şişe vb. üretiminde kullanılmaktadır.

Polietilen, genel olarak iki türde üretilmektedir. Lineer alçak yoğunluk polietilen de hesaba katıldığında bu sayı üçe çıkmaktadır.

Aype ve Laype

AYPE, etilenin yüksek basınç altında ve organik peroksit esaslı katalizörlerin, reaksiyon başlatıcı etkisi ile polimerleşmesi sonucu elde edilmektedir. LAYPE ise, polietilen endüstrisindeki gelişmeler sonucu üretilen yeni bir polietilen türüdür. LAYPE’nin özellikleri, AYPE’den oldukça farklıdır.

Örneğin, uzama ve gerilim kuvveti ve darbe mukavemeti açısından AYPE’ye göre daha iyi ancak işlenmesi daha güçtür. AYPE, sağlam parafin esaslı yapısı nedeniyle, en dayanıklı, polimerlerden birisidir. Suya karşı oldukça dirençli olan AYPE, oda sıcaklığında inorganik tuzların çözeltilerinden de etkilenmez. Seyreltik asit ve alkali çözeltilerinden de etkilenmeyen AYPE’nin 50o C nin altındaki sıcaklıklarda halojenli hidrokarbonlar ve hidrokarbonlardaki çözünürlüğü fazladır.

AYPE’nin tüm kullanımları için tüketimi 140 bin tonu bulmuştur. AYPE’nin en önemli kulanım alanı film üretimidir. Öyleki, film üretimindeki kullanımı, toplam kullanımın % 90’ını oluşturmaktadır. Film kullanımının % 50’si gıda ve endüstriyel ürünlerin paketlenmesinde ve geriye kalan diğer kısım ise tarımda kullanılmaktadır. Bu söylediklerimizi ayrıntılı olarak tabloda izlemek mümkündür.

Bir kısım AYPE belli bazı film türlerinde, LAYPE VE/VEYA YYPE ile birlikte oranlarda karıştırılarak kullanılabilmektedir. Bu bölümde (aşağıda) Türkiye’de AYPE’nin çeşitli tüketimleri hakkında açıklamalarda bulunulacaktır.

Ağır Hizmet Filmi

Ağır hizmet film sektörü, temel olarak, seracılık, tunel (tunnels) ve sera örtüsü yapımı kullanımına ayrılmış bulunan filmlerin üretimini kapsamaktadır. Tarımsal film, son yılarda, ülkemizde, yıllık yaklaşık % 10’luk bir büyüme hızına erişebilmiştir.

Polimer maliyetinin artışı nedeniyle, çifçiler, giderek artan şekilde UV stabilize film kullanımına yönelmektedir. Bu tür film, standart stabilize olmayan filme kıyasla daha pahalı olmakla birlikte, daha uzun bir kullanım süresine sahip olması nedeniyle ekonomik açıdan çekici olmaktadır.
Tarımsal film talebinin, Türkiye’de, uzun dönemde özellikle GAP projesine ve Kuzey Afrika ve diğer ülkelere olan ihracatın artışına bağlı olarak istikrarlı bir artış göstereceği beklenmektedir.

Ağır hizmet film sektörü, ülkemizde, sera ve örtü filmlerine ilaveten, pek büyük miktarda olmasa da sulama işlerinde kullanılan geniş çaplı katlanabilir su borularının üretim faaliyetini de içine almaktadır. Bu türde pratik kullanım kolaylığına sahip boruların, tarlalara su temin edilmesinde kullanılması, su kayıplarını da en aza indirmektedir. böylece, sözünü ettiğimiz tür su boruları, geleneksel sulama araçları olan açık su kanallarının yerine geçmekte olup, kullanımının giderek yaygınlaşacağı düşünülebilir.

Ağır Hizmet Torbaları

Ağır hizmet torbaları, genellikle, gübre ve kimyasal madde üreticileri tarafından kullanılmaktadır. Bu kullanım taşıma kapasiteleri 25-50 kg civarında olan torbalar için azalma eğilimi göstermektedir. Gübre ve Kimyasal madde üretimindeki artışın sürükleyici unsurlarıdır. Buna bağlı olarak, AYPE’den yararlanılarak üretilen ağır hizmet torbalarının ülkemizdeki kullanımının istikrarlı bir biçimde artmaya devam edeceği tahminlenmektedir.

Hafif Hizmet Torbaları ve Paketleme Filmleri

Hafif hizmet torbaları ve paketleme filmleri sektörü çoğu ürünün endüstriyel olmayan mallar ve gıda maddelerinin paketlenmesinde kullanıldığı bir sektördür. Hafif hizmet torbaları, genellikle satış yerlerinde gıda maddelerinin paketlenip, taşınmasında kullanılmaktadır. Eskiden, çoğunlukla, gazete kağıtlarından yapılmış torbalar ile görülen bu hizmetin yerini giderek hafif hizmet torbaları almaktadır. Torba olarak kullanımının yanısıra, hafif hizmet filmlerinin, otomatik paketleme techizatlarında kullanıldığı da bilinmektedir. Buna ilaveten, otomatik olmayan çeşitli kullanımları da bulunmaktadır.

Shrink film, Türkiye’de kısmen yenidir ve paketleme endüstrisinin gün geçtikçe gelişmesine paralel olarak geniş bir kullanım alanı bulmaktadır. Genellikle, Batı Avrupa’ya ihraç edilmekte olan çöp torbaları üretimi de her geçen gün artmaktadır. Bazı uygulamalarda bir miktar AYPE döküntüsü, bir karışım olarak kullanılmaktadır. AYPE ürünlerinin, yeniden kullanıma devri Türkiye’de henüz emekleme aşamasındadır. Ancak, şunu önemle belirtelim ki, özellikle, çöp torbası üretiminde, yeniden kullanıma büyük önem verilmektedir.
Et ürünleri, peynir, zeytin ve muhtelif donmuş gıda maddelerinin paketlenmesinde kullanılan ekstrüksiyon filmlerinin (co-extruded films) üretimi, paketleme alanındaki gelişmeler kapsamındadır. Ekstrüksiyon filmleri AYPE/inomer/polyamide veya AYPE/YYPE’dir. Diğer rakip filmleri, EVA/ianomer/polyamide ve ionomer/polyamide temeline dayanan ürünlerdir. Süpermarketler sayıca arttığı ve paketlenen gıdaların oranı yükseldiği için hafif yük paketlenmesine ilişkin uzun vadeli potansiyel yüksektir.

Tüm ana gıda kalemlerinin cari, olarak % 40’ının paketlenmekte olduğu tahmin edilmektedir. Ülkemiz için geçerli olan bu durum, ihracatımızın sadece büyük yerleşim merkezleri üzerinde yoğunlaşan gıda üreticileri, ürünlerini artık küçük yerleşim yerlerine hatta köylere dahi dağıtmaya başlamaktadır.

Enjeksiyon Kalıplama / Şişirme Kalıplama

Önemi diğerlerine göre nispeten daha az olan bu sektör, basit ev gereçlerinin üretimini gerçekleştirmektedir. Bunlardan, örneğin, yıkama kapları ve kovaları enjeksiyon kalıplama yoluyla üretilir iken, ev tipi sıvı deterjanların şişeleri ise kaliplama yöntemi ile elde edilmektedir. Buna ilaveten, AYPE, belirli oranlarda buz dolaptaki metal rafların dış kaplamasında kullanılmaktadır. Bu sektörün, piyasanın gelişmesi ile paralel olarak istikrarlı bir şekilde büyüyeceği tahmin edilmektedir.

Tel ve Kablo

Tel ve Kablo sektörü, Türkiye’de AYPE’nin en küçük tüketicisi durumundaki bir sektördür. Bu sektör, tellerin ters koşullara maruz bırakıldığı, çapraz bağlantılı polietilenin ve karbon siyahi yüklü AYPE gibi polimerin özel türlerini kullanmaktadır. Bazı özel, yarı-kondüktif AYPE’ler voltaj iniş-çıkışlarını en aza indirgemek amacıyla orta-gerilim tellerinde (hatlarında) kullanılmaktadır. Ülkemizde, sözü edilen tüm bu özel AYPE ve AYPE bileşenleri ithal edilmektedir.
LAYPE, AYPE ile mukayese edildiğinde; eşit yoğunluklarda daha yüksek erime noktası, daha fazla uzama ve delme dirence, daha iyi sıcaklık yapışkanlığı, uzunlamasına yırtılmaya karşı daha yüksek direnç gibi avantajlara sahiptir. Çok iyi fiziksel özellikleri nedeniyle LAYPE, yüksek basınçta üretilen polietilenin kullanıldığı bir çok alanda kullanılabilmektedir. Ultraviyole dayanıklı seralık film, ağır hizmet torbası, kablo izolasyonu, bazı boru tipleri vb. ürünlerin elde edilmesinde LAYPE belli oranlarda kullanılabilmektedir. Tüketilen LAYPE’nin tamamı, belli bazı spesifik film uygulamalarında AYPE ile bir karışım olarak kullanılmaktadır. Genellikle, AYPE/LAYPE oranı olarak 80/20’lik bir karışım kullanılmaktadır. Bazı LAYPE ürünleri ise, belli bazı film uygulamalarında YYPE ile bir karışım elde etmede kullanılmalıdır.

Dünyadaki çeşitli uygulamalarda LAYPE kullanımının yaygınlaşması epeyce bir zaman almıştır. Zira, film dönüştürücüleri ve torba tüketicileri filmleri, kiloyla satın almaya alışmışlardı; bu nedenle filmlerin inceltilmesi için teşvik bulunmuyordu. Buna ilaveten, tüketiciler, yavaş yavaş bu karışımları benimsemiş ve birçok durumda bu tür filmleri talep etmektedir. LAYPE karışımları, tarımsal filmlerde olduğu kadar elde edilebileceği varsayımından hareketle, LAYPE’nin aşama aşama AYPE’nin ticaretine gireceği tahmin edilmektedir. 1990’ların sonuna doğru LAYPE, toplam AYPE/LAYPE kullanımının % 20-40’ına ulaşacaktır. Söz konusu oran üzerindeki etken faktörler, nispi fiyat bulunabilirlik ve pazarlama çabaları olacaktır. AYPE’nin LAYPE tarafından nüfuzu, toplam tonaj tüketiminin düşmesiyle sonuçlanacaktır. Zira filmlerin hafifletilmesi ve inceltilmesi, polimerin ağırlık birimi başına düşen film alanının artması anlamına gelmektedir. Gelişmiş piyasalarda, AYPE/LAYPE karışımının birim ağırlığı başına düşen film alanındaki artış, uygulamaya bağlı olarak % 0-30 arasında değişim göstermektedir.

Yurt dışında oldukça yaygın bir kullanımı bulunan LAYPE’nin Türkiye’de üretimi yoktur. Son yıllarda, yalnızca film üretiminde kullanılan LAYPE’nin temini ancak ithalat yolu ile mümkün olmaktadır.

YYPE

YYPE, alçak basınç altında ve katalizörlerin varlığında etilenin polimerizasyonu ile elde edilmektedir. Bir etilen türevi olan YYPE, toz veya granül halinde üretilir. 60oC‘nin altında çözücülerin çoğunda çözünmeyen YYPE, suya ve inorganik tuzların su çözeltilerine karşı dayanıklıdır. YYPE’nin diğer bir önemli özelliği de, yağ ve parafin yapılı maddelerden etkilenmemesidir. YYPE’nin kullanım alanları arasında; enjeksiyon kalıplama ürünleri, şişirme kalıplama ürünleri, film ve levha üretimi vb. bulunmaktadır. Genel olarak, YYPE tüketiminin iki temel yolu şişerme kalıplama kaplar ve enjeksiyon kalıplama kasalarıdır.

Şişirme Kalıplama

Bu sektör, tipik olarak 0,5 litreden 200 litreye kadar değişen kapların üretimini içermektedir. Bu kaplar üstü açık veya vida tapa ile kapalı olabilir. Üstü açık kaplar, macun ve toz paketleme ve ulaşımında kullanılmaktadır. Tepesi kapalı olan kaplar ise kimyasal ürünlerde dahil olmak üzere pek çok çeşit sıvı için kullanılmaktadır. Üstü kapalı ufak kaplar; böcek zehiri, motor yağı, asitler ve mürekkepler gibi çeşitli ürünlerin paketlenmesinde kullanılmaktadır. Şişirme kalıplamalı küçük kaplarda sertlik önem kazandığında bir miktar YYPE, AYPE ile bir karışım oluşturmakta kullanılmaktadır.

Bazı uygulamalarda yüksek molekül ağırlıklı, YYPE kullanılmaktadır ancak toplam YYPE’e kullanımı içinde bu yüksek molekül ağırlıklı YYPE’nin payının % 10’u geçmediği tahmin edilmektedir. Türkiye’de bu sektörün son altı yılda iki misli büyüdüğünden hareketle, sanayii gelişme ile uyumlu bir gelişme gösterdiği söylenebilir.

Enjeksiyon Kalıplama

YYPE’ye bağlı enjeksiyon kalıplama sektörü temel olarak şunların üretimini kapsamaktadır:

-Şişe ve balık, sebze, meyve, ekmek vb. diğer ürünlerin paketlenmesinde kullanılan kasalar;

-Özellikle, sulamada kullanılan su boruları,
-Şişirme kalıplamalı kaplar için tapa, kapak ve kulplar

Ülkemizde, enjeksiyon kalıplamanın (YYPE ile ilgili) % 80 veya daha fazlası, cari olarak, alkollü içki, meşrubat ve maden suyu şişesi kasaları üretiminde kullanılmaktadır. Şuna dikkat edilmelidir ki, YYPE ile üretilen şişe kasaları 10 yıla ulaşan bir hizmet ömrüne sahiptir. Dolayısıyla, önümüzdeki birkaç yıl içinde bu sektörde bir yavaşlama beklenmektedir. Diğer malların taşınmasında kullanılan enjeksiyon kalıplama kasalarının artan kullanımının şişe kasası sektöründeki yavaşlamayı telafi etmesi beklenebilir.

Bu sektör (ülkemizde) enjeksiyon kalıplama kasalarına geçişi hızlandıran belli başlı neden tahta olanlara nazaran daha üstün kalitede olmasıdır.

Öte yandan, ülkemizde, bu sektörde, meşrubat firmalarının dışındaki kasa piyasası, tüketici sayısı ve temel dizayn açısından çok dağınık durumdadır. Ayrıca enjeksiyon kalıplama sektörü içerisinde, fitinglerin ve kapakların nispeten önemsiz bir konuma sahip olmaya devam edecekleri beklenebilir.

Film

Ülkemizde, örme çuval ve diğer dokumalar için düz ve uzun filmleri de kapsayan film üretimi, geçtiğimiz beş yıl zarfında önemli bir gelişme göstermemiştir. İleriye yönelik büyümenin de yavaş olacağı sanılmaktadır. Örme çuval ve dokumalar için YYPE talebi, ülkemizde bu sektördeki toplam polimer gereksiniminin % 40’ını oluşturmaktadır.

Yeni Gelişmeler

Boruda temel sorun, gaz orularına ve fitinglere ilişkin, üzerinde anlaşmaya varmış detaylı tanımların yoğukluğudur. Bu gaz boruları Türkiye’de üretilecek ise ki bu durum, boru üreticilerinin çıkarları dikkate alındığında kuvvetle muhtemeldir. Bu durumda istenen özellikte reçine yurt dışından ithal edilmek durumundadır.

Alçak Yoğunluklu Polietilen Üretimi (Aype)

Günümüzde Avrupa Topluluğunda alçak yoğunluk polietilen üreten 19 imalatçı bulunmaktadır. Batı Avrupa alçak yoğunluk polietilen üretiminde dünya üretim kapasitesinin % 39,5ini bünyesinde bulundurmaktadır. Batı Avrupa’yı % 23 ile Kuzey Amerika, % 11,5 ile Japonya, % 13,5 ile Doğu Bloku ve % 12,5 ile diğer ülkeler izlemektedir. Alçak yoğunluk polietilen üreten firmalar

Toplulukta;

-Özel sektör kimya teşebbüsleri,
-Çok uluslu şirketlere bağlı kuruluşlar ve,
-Devlet sektörü petrol ve kimya kuruluşları

olmak üzere üç grupta faaliyet göstermektedirler. İlk iki grubun gelişimini üçüncüye göre daha hızlı olmaktadır. Özellikle entegre tesislerdeki maliyet avantajı ile bazı üretici ülkelerin istihdam, dış ticaret ve döviz sorunları nedeniyle uyguladıkları teşvik edici ekonomi politikaları bu yönde gelişmeye zemin hazırlamaktadır.

Yüksek Yoğunluklu Polietilen (Yype) Üretimi:

Enjeksiyon, kalıplama türleri, film yapımı, şişe, varil, leğen gibi ambalajlama alanında kullanılan YYPE üretiminin yaklaşık dörtte biri gelişmiş ülkelerde tüketilmektedir. ABD ve AT’nin yanı sıra Arjantin, Bolivya, Çin, Ekvator, Hindistan, Endonezya, İran, Irak, Malezya, Meksika, Katar, Filipinler, Suudi Arabistan ve Tayland YYPE üretiminde büyümeyi hedefleyen ülkeler olarak görülmektedir.

Polietilen (Pe) Geri Kazanımı

PE en çok kullanılan plastik türüdür. Plastik şişelerin, filmlerin plastik örtülerin ambalaj malzemesinin büyük bir çoğunluğu bu plastikten yapılır. Esnek hortumlar, bidon, oyuncaklar, çamaşır suyu, deterjan, şampuan, motor yağı şişeleri vb. ambalaj malzemeleri üretiminde kullanılmaktadır.

PE’ler granül haline getirdikten sonra ikinci ürünler olarak kullanılmaktadır. Polietilen geri kazanımı işleminde gelen malzeme ayıklandıktan sonra kırma makinası ile kırılır. (5-6 mm boyutunda çapaklar halinde) makinadan çıkanlar suya atılır. Özgül ağırlığının (0,91) az olması nedeniyle polietilen su yüzeyinde kalır. PET, PVC, PS gibi maddeler çöker, PP çökmez. Çıkan malzemeler kurutma makinasında kurutulur. Baskı işlemine geçirilir. Veya granül / çopak halinde salınır. Granül halindeki plastiklerden plastik torbalar, sera örtüleri, deterjan şişeleri, çöp kutuları, çöp torbaları vb. ürünler üretilebilir. Ülkemizde PE geri dönüşümü yaygın olarak yapılmaktadır. Polietilen genel olarak alçak yoğunluk polietilen AYPE (LDPE) ve yüksek yoğunluk polietilen YYPE (HDPE) olarak iki türde elde edilmektedir.

Düşük Yoğunluklu Polietilen (LDPE)

En önemli kullanım alanı film üretimidir. Film kullanımının % 50’si gıda ve endüstriyel ürünlerin paketlenmesinde ve geriye kalan diğer kısım ise tarımda kullanılmaktadır. Tarımda kullanılan LDPE, seracılık, tünel ve sera örtüsü yapımı kullanımına ayrılmış bulunan dayanıklı filmler ile genellikle gübre ve kimyasal madde üreticileri tarafından kullanılan dayanıklı torbalardan oluşmaktadır.

Yeniden işleme tesislerinden LDPE içindeki kirletici maddeler elde ayrılır. Ve LDPE tozlaştırılır. Daha sonra yıkanır ve petlet haline getirilir. LDPE’nin diğer kulanım alanları kamyon şoförlerinin kullandığı halatlar ve karışık plastik ürünleridir.

Yüksek Yoğunluklu Polietilen (HDPE)

Yüksek yoğunluklu polietilenin özellikleri üretilecek ürüne bağlı olarak değişir. HDPE’den üretilen en yaygın ürünler; deterjan şişeleri ve motor yağı kaplarıdır. Deterjan şişeleri başlıca üç tabakadan oluşur. Orta tabaka geri kazanılan plastikten yapılır. Ham plastikten oluşan iç tabaka dış etkilere karşı sağlam bir engel oluşturur. Dış tabaka ise üniform renk ve görünüş sağlar.

POLİVİNİL KLORÜR VE VİNİL KOPOLİMERLERİ

Vinil polimerlerine her ne kadar polivinil klorür hakim ise de, aslında monomeri vinil klorür, vinil asetat ve vinilden klorüre dayalı reçine ailesidir. Bunlara ilave olarak bu türler ayrıca PVC kopolimerlerini, klorlandırılmış PVC, Polivinil Alkol, Polivinil Butiral ve Polivinilinder, Florürleri de içermektedir.

Kimyasal olarak inört olup, suya, asitlere, alkalilere oksitlenmeye ve dış etkenlere karşı dayanıklıdır. Yumuşaktan serte, değişen, mat ve şeffaf olarak bütün renkleri mevcuttur.

Belli başlı dört üretim prosesi vardır;

* Mikro süspansiyon: Tane boyutu 1-3 mikron arasında değişen polimerler üretilir. Ve bunlar plastisol ve organosollerde kullanılır.

* Kütle polimerizasyonu: Monomer, su ve diğer ortamların yokluğunda polimerize ediler. Kısmi polimerizasyon ilk safhada oluşur. Polimer, reaksiyona girmemiş monomerden arındırılarak elenir ve sınıflandırılır.

* Emülsiyon prosesi: Süspansiyon prosesine benzemektedir. Emülsiye edici katılar daha büyük miktarlarda kullanılmaktadır. Tane boyutu 0,5 mikron veya daha küçük olabilir. Plastisol ve orgonosol yapımında kullanılmak üzere toz halinde de bulunabilirler.
* Solüsyon Prosesi: Monomerler çözücülerde eritilir. Ve polimerize edilirler. Erimeyen polimerler tortulaşır. Ve çözücüden arındırılır. Proses erime kabiliyeti ve film haline gelme özelliğine sahip polimer ve kopolimerlerin üretiminde kullanılmaktadır.

PVC Bileşik Hazırlama

PVC ısıl olarak hassas bir termoplastik polimerdir. Son ürüne dönüşmesini sağlamak ve özelliklerini geliştirmek için bazı katkıların eklenmesi gerekmektedir. En eski bileşik hazırlama tekniğinde, reçine yüksek devirli bir karıştırıcıda yoğrulmakta ve elde edilen bileşik ya son ürün olarak işlenmekte, ya da granül halinde getirilerek bir sonraki işlem için soğutulmaktadır. Katkılar şu şekilde gruplandırılırlar. Oksitlemeyi önleyiciler, metal aktifliğini gidericiler, plastikleştiriciler, kaydırıcılar, dolgu ve darbe dayanımını artırıcılar, boyar maddeler, alevlenmeyi geciktiriciler, statik elektriklenmeyi önleyiciler, kimyasal şişirme maddelleri, çapraz bağlı organik peroksitler, vb.

İşleme Teknikleri

Vinil polimeri tek veya çift vidalı ekstruderlerde ekstrüzyon, enjeksiyonla kalıplama, levhayı ısıyla şekillendirme, şişirerek kalıplama kalenderleme işleme teknikleriyle işlenebilirler. Vinil polimerlerin plastikleştiriciler içerisinde oluşturduğu dispersiyonlar olan pastalar ise döndürerek kalıplama, sıcak daldırmayla kalıplama, sıcak ve soğuk daldırmayla kaplama, sprey kaplama, kumaş ve kağıt kaplama teknikleriyle işlenirler. Söz konusu uygulamalar sırasında pastalar, uygun plastikleştiricilerle karıştırılarak plastisol orgonasol, plastijel, orgonojel şekillerinde kullanılırlar.

Kullanım Alanları

PVC yaygın olarak su temine, dağıtımı ve zirai sulamada kullanılan basınçlı sert borular imalinde kullanılır. Kanalizasyon, elektrik kanalı ve telefon kanalları olarak ise basınçsız PVC boruları kullanılmaktadır. Klorlu PVC ise evlerde sıcak su sistemlerinde, ayrıca binalardaki pencere çevresi, oluk, bina içi süslemeler yer karoları yer döşemesi tel, kablo ve buzdolabı contaları, mutfak eşyaları, nakil vasıtalardaki döşeme, taban paspasları, araba kabloları, arabanın iç ve dış aksesuvarları, gıda maddeleri ayakkabı ve dış giyim, plak, spor eşyaları ve oyuncak yapımında kullanılır.

Bunlardan ayrı olarak yapışkan, boya, kumaş ve kağıt konularında polivinil asetat (PVAC) latex veya emülsiyon olarak kullanılmaktadır.

Polivinil Butiral lamine edilmiş emniyetli cam yapımında yapışkan olarak ve çelik yıkama primeri olarak kullanılmaktadır. Formal polivinil ise ısıya dayanıklı tel izolasyonunda kullanılır.

İşleme Metodlarına Göre Tüketim

En çok kullanılan plastik türlerinden biriside, kısaca PVC denilen
polivinilklorürdür. PVC vinilklorür monomerin, basınç, sıcaklık ve katalizörlerin etkisi altında polimerizasyona uğrayarak, toz halinde elde edilen homopolimer ve kopolimeridir. Termoplastik ürünlerin yapımında kullanılmak istenilen karışımların elde edilmesi için toz halindeki PVC, gerekli katkı maddeleri ile karıştırılmaktadır.

PVCi’nin birçok kullanım alanı içerisinde en önemlisi inşaat sektörüdür. Sulama işlerinde kullanılan basınçlı sert boruların yanısıra elektrik ve telefon kabloları gibi basınçsız kullanım alanlarında bulunmaktadır. Ayrıca, montaj sanayiinde, giyecek sanayiinde, ev eşyası olarak, oyuncak ve paketleme sanayiinde, otomobil ve elektrik oldukça yaygın olarak kullanılmaktadır.

Boru

Boru piyasası, üç temel kategoriye ayrılabilir
-Basınç borusu
-Drenaj borusu
-Sulama borusu

Türkiye’nin alt yapısını modernleştirilmesi, konut sektörünün ve tarımın geliştirilmesi doğrultusunda PVC boru piyasasında hızla gelişmiştir. Buna ilaveten 1980-1985 arasında dönemde Arap körfezinde özellikle, Suudi Arabistan’da ki inşaat patlaması sırasında, Türkiye’nin boru üreticileri, bu bölgeye büyük hacimlerde PVC borusu ihraç etmişlerdir. Halen bu ihracat patlaması durmuş olmasına rağmen, Kuzey Afrika ve Mısır’a satış devam etmektedir. İran-Irak savaşı, özellikle, sulama borularının satışını engellenmişse de savaşın, sona ermesi Türk boru ihracatçıları için önemli fırsatlara yol açabilir.

Türkiye PVC endüstrisindeki yaygın inanç odur ki, cari yüksek PVC reçinesi fiyatları, küçük ölçekli, düşük kaliteli boru üreticilerini piyasadan çekilmeye zorlayacaktır. Bu durumda, kaliteli üretiminde bulunan üreticilerin pazar paylarını artırmalarına yol açacaktır.

Türkiye’de boru piyasası, şu anda ekonomideki nakit sıkıntısı nedeniyle bir durgunluk içinde bulunmaktadır. Bu durum özellikle kamu ve belediye fonlu projeler için söz konusudur. Ve basınçlı boru ve sulama boruları kesimini etkilemektedir. Drenaj boru sektörü ise istikrarını korumaktadır.

Basınçlı Boru

Türkiye’de boru piyasasının bu kesiminde rekabet çok yoğun bir durumdadır. Bu boruların üreticileri açısından temel sorun, boruların önemli bölümünün kamu ihaleleri için satın alınması ve devletin ödemelerinde gecikmesidir. Reçine fiyatlarının hızla arttığı ve kredi maliyetlerinin çok yüksek olduğu bu ortamda, üreticinin ihalelerde zarar etmesi her an mümkündür. Asbest-çimento ve demir boru rekabetinin etkisi ile bazı firmalar 90 mm den büyük çaplı boru üretimini keserek, daha küçük çaplı borularda kar oranı daha düşüktür. Zira, ekmek, enerji ve sabit maliyetler tüm borular üretimi için aynı olduğundan çap daralırken birim maliyetler yükselmektedir.

Drenaj Boruları

Düşük kaliteli ürünlerin şiddetli rekabetine rağmen inşaat sektöründe son zamanlarda gözlenen canlanma, boru satışlarının artmasına yol açmıştır.

Sulama Boruları

Tarım sektöründeki nakit sıkıntısı, sulama boruları ve donanımı satışlarını frenlemektedir. Uzun vadede, tarım kesiminin modernizasyonu ve GAP projesinin bu piyasayı uyaracağı vechile, sulama boruları satışı canlanacaktır.

Şişeler

Geçtiğimiz yedi yıl zarfında reçine tüketiminin 20.000 metrik tonluk seviyesine ulaşması, şişe üretimini hızla artırmıştır. PVC ile üretilen şişeler gıda ve gıda dışı ürünlerin paketlenmesinde kullanılmaktadır. Bu ürünler şunlardır:

- Bitkisel yağlar
- Maden suyu
- Şampuanlar
- Deterjanlar

Ana rekabet camdan ve son birkaç yıldan beri PET’den gelmektedir. PVC şişe kullanan bitkisel yağ firmalarının büyük bir kısmı şişelerini satın almaktadır. Bu genellemenin en önemli istisnası salattır. Büyük maden suyu firmaları kendi şişelerini üretirlerken, ufak firmalar gereksinimlerine göre şişelerini satın almaktadır. Şampuan ve deterjan şişeleri ise alışılageldik şişe imalatçılarınca üretilmektedir.

Paketlemede uzmanlaşıldıkça, PVC şişe piyasasının kararlı büyümeye devam edeceği tahmin edilmektedir. Antık PETKİM gıdaya ilişkin PVC reçinesini üretttiğinden şişe üretimi artabilir. Gerek gıda gerekse gıda;dışı kullanımı olan şişelerle ilgili bileşim, ya bileşim olarak ithal edilmekte veya yerel olarak bir araya getirilmektedir.

Ayakkabı

Enjeksiyon kalıplama ayakkabılar ve sandaletler toplumun gelir düzeyi düşük kesimlerine satılmaktadır. Plaj sandaletleri gerek yurtiçi piyasa gerekse turistlere satış için üretilmektedir. Ayakkabıların üretiminde kullanılan PVC reçinesinin kesin değerleri, piyasanın dağınıklığı ve bileşimin bağımsız bileşim imalatçılarından satın alınmasın nedeniyle bilinmemektedir. Ayakkabı üretimi özellikle yoksul kesimlere yönelik olarak artmaya devam edecektir.

Deri Kumaş

Deri kumaşın Türkiye’de araba kapılanda dekoratif olarak ve ucuz el çantalarında kullanılması nedeniyle deri kumaş talebi yükselmeye devam edecektir.

Profiller

Profiller kategorisine su yolu, oluk, duvar kaplaması pencere-kapı doğramaları ve rulo pancurlar girmektedir. Sayılan ürünlerin üretimi (pencere ve kapılar hariç) Türkiye’de yaklaşık 5 bin ton reçineye ulaşmıştır. Geleceğe ilişkin gelişme, inşaat sektöründeki ve ortadoğu ülkelerine yapılan ihracattaki artışla paralellik arz edecektir. Yurdumuzda PVC’den pencere ve kapı doğramaları imalatı oldukça yenidir. Bu ürünlerde reçine kullanımı sırası ile 2 bin ve 3 bin tondur. PVC pencere kaplamaları, ahşap veya aliminyum doğramaya olanlarına nazaran daha pahalıdır.

Toplam pencere kaplama piyasası yaklaşık 10 milyon m2 dir. Ancak sadece PVC pencereleri 100 bin m2 ye ulaşmaktadır. Türk üreticileri, yerli tüketimde yavaş bir yükselme beklemekte ve körfez ülkeleri ile Mısır ve Batı Avrupa piyasalarına ihracata çalışmaktadırlar.

Diğerleri

“Diğerleri” sektörü, temel olarak, tel ve kablo endüstrisi (izolasyon ve tecrit malzemesi olarak ve ev gereçlerindeki bazı kullanım alanlarından oluşmaktadır.

Polivinil Klorür (PVC) Üretimi:

ICI ve ENI-Chimica firmalarının birleşmesiyle PVC alanında İtalya, Almanya, Fransa, İngiltere’de birçok ortak teşebbüsleri (Joint Venture) görülmeye başlanmıştır. Bunun nedeni PVC’nin en eski standart plastik olmasına rağmen teknik ve ekonomik önemini yitirmesidir. PVC’nin kullanıldığı yeni özel ürünlerin geliştirilmesine yönelinmiştir. Bu da bazı sorunları ortaya çıkarmakla birlikte PVC’nin geleceği oldukça parlak görülmektedir.

PVC’nin kullanım alanları film, kaplama malzemesi, boruluk, tabaka ve kalıplama olmak üzere çok çeşitlidir. PVC kaynaklı mamüller inşaat, elektrik-eletronik, döşeme, otomobil, tüketim malları ve paketlemede yaygın olarak kullanıldığından PVC üretimi gelişmekte olan ülkelerde teşvik edilmektedir. Cezayir, Arjantin, Brezilya, Çin, Ekvator, Mısır, Hindistan, Endonezya, İran, Irak, Kore, Meksika, Nijerya, Filipinler, Suudi Arabistan ve Tayland PVC üreten gelişmekte olan ülkelerdir. Sanayileşmiş ülkelerde PVC üretimi kapasite fazlalığı ve çevre koruma sorunları nedeniyle “doygun” bir sanayi konumundadır.

Polivinilklorür (PVC) Geri Kazanımı

Birçok kullanım alanı içerisinde en önemli olan inşaat sektörüdür. Sulama işlerinde kullanılan plastik boru yapımında elektrik ve telefon kablolarında, ev eşyasında, oyuncak ve ambalaj sanayiinde, montaj sanayiinde, yiyecek sanayiinde, paketleme işlerinde, otomobil sektöründe yaygın olarak kullanılmaktadır. Gıda ambalajlamada sert PVC ısı ile şekillendirilerek margarin, tereyağı benzeri ürünlerin ambalajlanmasında geniş ölçüde kullanılmaktadır. PVC’nin geri kazanılmasındaki en büyük engel toplama ve ayırmadır. Günümüzde ayırmanın çoğu elle yapılmaktadır. Geri kazanılan ve ilave herhangi bir katkı gerektirmeyen yüksek kaliteli bir plastik olmasına rağmen toplanması ve ayrılması pahalıdır.

Kullanılmış PVC ambalaj artıkları temizlendikten ve toz haline getirildikten sonra ikinci ürün olarak kirli su boruları, yiyecek konulmayan kaplar, duş perdeler, bahçe su hortumları, çiçek kapları, oyuncaklar, marley ve çeşitli dolgu malzemelerinin üretiminde kullanılır. Geri kazanılmış PVC’den yapılan drenaj borusu rittigs (bağlanım elemanları) gibi ürünlerin çok iyi bir pazarı vardır.

POLİSTİREN (PS)

Polistiren çok yaygın olarak kullanılan bir plastik türüdür. Kolay işlenmesi ve uçuculuğu sayesinde kağıt, tahta ve metallerin yerini almıştır.

Kristal (genel amaçlı) polistiren şeffaf ve sağlam bir malzemedir. Söz konusu plastiğin yoğunluğu 1,06 gr/cm3 gerilme dayanımı 8000 psi, vicat yumuşama noktası 106o C, izod darbe dayanımı 0,2-0,5 ft.1b/inç, uzaması % 3, esneklik modülü 450000 psi’dir. Bu özellikler molekül ağırlığına ve kullanılan katkılara bağlı olarak değişir. Ancak genel maksatlı polistirenin UV ışığına, bazı kimyasal maddelere ve yiyeceklere karşı dayanıklılığı azdır. 106o C gibi bir düşük vicat sıcaklığı da yaygın olarak kullanımını engeller.

Darbeye dayanıklı PS’ler kütle polimerizasyon ile elde edilir. Ayrıca prosese elastomerler ilave edilir. Belli başlı iki proses vardır. Birincisi kesikli proses olup sulu bir süspansiyon içinde gerçekleştirilir. İkincisi ise devamlı bir proses olup, reaktörlerde gerçekleştirilir. Polistirene kauçuk eklenerek, darbe dayanımı daha iyi, sertliği daha az bir ürün elde edilir.

Genel amaçlı ve darbeye dayanıklı türler enjeksiyon kalıplama veya ekstruzyon metodları ile işlenirler. Enjeksiyon sıcaklığı 380-400 F arasında değişir. Ayrıca erime akışları çok değişik aralıklarda olan ve değişik sahalarda kullanılabilen PS’ler mevcuttur. Bu ürünün sertliği ve işleme kolaylığı yüksek veya alçak basınç prosesi ile köpük imalinde kullanımını kolaylaştırmaktadır. Genel amaçlı ve darbeye dayanıklı türlerden levha, profil ve boru imal edilebilmektedir. Kristal polistiren darbeye dayanıklı türle birlikte ekstrüzyonuyla, parlaklığı iyi olan levhalar elde edilir. Ayrıca polistirenin diğer maddelerle de harmanlanarak işlenmesi mümkündür.

Yeni bir uygulama sahası da ekstrüzyon;ısıl şekillendirme (termoforming) işlemidir. Bu işlemde, ekstrüzyon donanımının boyutları artmakta; vida çapı 6 inç ve L/D oranı 32:1 olan ekstruderler levha imalinde kullanılmaktadır.

Kullanım Alanları

Ekstrüzyon uygulamaları polistiren tüketiminin 1/3’nü kapsamakta ve enjeksiyon uygulamasına kıyasla daha hızlı olarak büyümektedir. Ekstrude edilmiş profiller, ayna ve resim profillerinde ve inşaatta çok geniş tüketim sahası bulmaktadır. Et ve yumurta kutuları, ekstrude edilmiş PS levhadan ısıl şekillendirme ile elde edilir. İnce çeperli şişelerin ambalaj içinde bu ürün yaygın olarak kullanılır.

Çift yönlü oryente edilmiş filmler, ekstrüzyonun en yaygın kullanım alanıdır. Sağlamlığı ve parlaklığı, oriente edilmiş PS’nin, et tepsileri, şişe kapakları, pasta, çikolata ve şeker paketlerinde yaygın olarak kullanımını sağlar. PS’den imal edilen paneller, oda ayrıcısı, duş kapakları ve aydınlatma panelleri olarak kullanılır.

Enjeksiyon kalıplama ürünleri ise havalandırma üniteleri, buzdolabı ve dondurucu parçalarının imalinde kullanılır. Ayrıca radyo, TV, stereo kapakları imalinde de yaygınlaşmakta olan bir uygulamadır.
Alevlenmeyi önleyici katkılar içeren reçineler, bu ürünün TV kutusu imalinde kullanımını kolaylaştırır. Darbeye dayanıklı PS, ev aletleri, ayakkabı topukları, oyuncak ve kapak imalinde kullanılır.

Genel amaçlı PS ile ayrıca tıbbi cihazlar, cam kesitli kutular, taraklar, şişeler imal edilir. Köpük polistiren ise izolosyonda, inşaatta ve paketlemede yaygın olarak kullanılır

Bütadien;stiren polimerleri

Bu reçineler, stiren grubunun bir üyesi olup, parlaklıkları ve darbe dayanımları fazladır. Bu nedenlerle çeşitli kutu ve yiyecek kutuları imalinde kullanılırlar. Bu polimerler ekstrüzyon, enjeksiyon ve şişirme teknikleriyle işlenirler. Ayrıca bu reçinelerin oyuncak imalinde olduğu gibi tıp sahasında da kullanımı genişlemektedir.

İşleme Metotlarına Göre Tüketimi Polistiren (PS)

Stirenin polimerizasyonu sonucu elde edilen polistiren, PVC gibi çok çeşitli kullanım alanı bulunan bir termoplastik türüdür. Antişok, kristal ve köpük gibi üç ayrı türde üretilen polistirenin işlenmesi kolay ve ucuzdur. Bu özellikleri ile polistiren, kağıt, tahta ve metallerin yerine ikamet edilmektedir. Genel olarak aromatik ve klorlu çözücülerde çözülen polistiren; su buharı, oksijen ve azot benzeri birçok gazı kolaylıkla geçirilir.

Polistiren, film, levha yapımı, kağıt ve kumaş kaplamaları, köpüklü izolasyon levhaları yapımı, aydınlatma malzemeleri, buzdolabı-çamaşır makinesi parçaları, batarya kutuları, radyo ve televizyon kasaları; oyuncak ve ev eşyası yapımı gibi alanlarda yaygın şekilde kullanılmaktadır.

HIPS ve GPS, çok sayıdaki firmaca üretilmektedir.

HIPS’nin ana kullanım alanı TV kasası ve sırtı ile buzdolabı sırtı ve iç yüzeyi gibi ev gereçlerindedir. Buzdolabı piyasalarında HIPS, ABS ile fiyat rekabetindedir. Bu ürünlerin ana üreticisi olan profilo, büyük boy buzdolaplarının iç kısımlarını hala vitrifiye emaye ile kaplamaya devam etmektedir. Otomotiv sektöründeki kullanımına örnek olarak Tofaş Fıat için radyatör grilli üretimi gösterilebilir. Toplam polistiren pazarının % 10-15’ini ve HIPS’in de önemli bir bölümünü oluşturan kısmı paketleme kaplarının üretiminde “thermoformed” levha olarak kullanılmaktadır.

GPS, genellikle müzik ve video kaset kutularının üretiminde kullanım alanı fiyatına ve piyasa talebine bağlı olmaktadır. GPS’nin diğer kullanımları arasında buzdolabı kapları ve rafları bulunmaktadır. Ev gereçleri, müzik donanımı ve kasetlere ilişkin genel üretim durumu yükselme trendi göstermektedir.

Polistiren (PS) Üretimi

Sanayileşmiş ülkelerde ekonomik bunalımlardan olumsuz yönde etkilenen bir sektör olan polistiren, üretimi fazla hızlı artmayan bir eğilim göstermektedir. Enerji maliyetlerinin artması nedeniyle yeni PS türü olan Expanded PS (köpük tipi) izolasyon alanında yaygın olarak kullanılmaktadır. Ancak iklimi ılıman olan gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde izolasyonda köpük kullanımı pek hızlı artmadığından yakın gelecekte de polistiren üretiminde artış beklenmemektedir. Bununla birlikte diğer polimerleri ile birlikte global olarak ele alındığında soğutma ve paketleme alanında talep artışı görülmektedir. Kuzey Amerika ve AT dışındaki üretici ülkeler Çin, Hindistan, Filipinler, Cezayir, Mısır, İran, Kuveyt, Libya, Meksika, Suudi Arabistan ve Peru’dur.

AT ülkeleri arasında en çok polistiren üreten ülke F. Almanya’dır. Bunu sırasıyla Fransa, enelüks, İtalya, İngiltere, İspanya ve Yunanistan izlemektedir. İspanya’nın polistiren üretiminde de gelişmiş AT üyesi ülkelerin yaklaşık yarıya yakın üretim miktarını gerçekleştirdiği dikkat çekicidir. Polistiren’in önemli polimerleri Expandable PS (EPS) ile High Impact Polistiren (HIPS)dir. Diğer polimerleri ise Acrylonitrile Butadiene Styrene Copolymers (ABS) ve Styrene Acrylanitrile Copolymer (SAN)dır.

AT’da en çok EPS üreten ülke F. Almanya ve Fransa’dır. Bunları Belelüks, İngiltere, İtalya, İspanya ve Yunanistan izlemektedir. Fransa’nın üretimi yıldan yıla artış göstermektedir.

Polistiren (PS) Geri Kazanımı:

Evsel ambalaj atıkları içerisinde en az rastlanan ambalaj türüdür. Yoğurt ve margarin kaplarında yoğun olarak kullanılan polistirenin geri kazanımı PE ve PP’de olduğu gibi yaygın bir şekilde yapılmaktadır. Geri dönüştürülen PS’ler askı yapımında kullanılıyor.

POLİPROPİLEN

Polipropilen, yüksek saflıktaki propilen gazının basınç altında, Ziegler-Natta katalizörleri yardımıyla polimerleşmesiyle elde edilir. Kristal yapılı, 0,902 ile 0,904 g/cm3 yoğunluklu bu polimer termoplastiklerin en hafiflerinden biridir. Erime noktası 325 ile 335o F arasındadır. Polipropilen, polar olmaması nedeniyle yüksek dielektrik katsayısına ısı izolasyon özelliğine sahiptir. Şüphesiz ki polipropilen, yüksek fiyatlı belirli özel tip plastikler gibi tüm kimyasallara karşı dirençli değildir. Uygulamada derişik sülfirik asit, nitrik asit, potasyum bikarbonat kerosen ve karbon tetraklorür hariç diğer tüm kimyasallara karşı oldukça dayanıklıdır.

Homopolimerin 73o F’de ortalama 17500 psi esneklik modülleri ve 4900 psi civarında gerilme dayanımları vardır. Dolgu maddeleriyle yapılan takviye ile esneklik modülü 350000 psi’ye kadar artırılabilir. Polipropilen % 80 sülfürik aside ve derişik hidroklorik aside 212o F’ye kadar dayanıklılık gösterir. Ayrıca 175o F altında organik çözücülere olan direnci de oldukça iyidir. Diğer olefin reçineler gibi, oksitleyici asitler tarafından yavaş etkilenir.

Polipropilenin 6 ay süre ile nemli bir ortamda depolanması, ağırlığını % 0,1 den daha az bir oranda artırır. Organik bileşiklerin polipropileni etkileme oranları hayli düşüktür. Absorblama olayı sıcaklıkla doğru orantılı ve çözücünün polarlık özelliği ile ters orantılı olarak değişir.

Polipropilen, termoplastiklere uygulanan bütün metodlarla işlenebilir. Enjeksiyonla kalıplama tekniğinde, çok küçük ayrıntıları olan küçük kalıplar kullanılarak yüzeyi oldukça düzgün, boyut kararlılığı iyi olan parçalar imal edilebilir.

Polipropilen, termoplastiklere uygulanan bütün metodlarla işlenebilir. Enjeksiyonla kalıplama tekniğinde, çok küçük ayrıntıları olan küçük kalıplar kullanılarak yüzeyi oldukça düzgün, boyut kararlılığı iyi olan parçalar imal edilebilir. Polipropilenden üretilen menteşeler, 3 milyon kez bükülebilirler. Bunlar, kalıplama-soğuk çalışma ya da ekstrüzyon metodları ile imal edilebilirler. Oryente polipropilen, fonografik plakların ambalajlanmasında kullanılan büzgülü film üretiminde de kullanılmaktadır.

Elyaf, polipropilenin ekstrüzyandan sonra, hava ile soğutulmuş bir bölgede, ince meme başları içinden bir baştan bir başa geçirilmesi ve bunu takiben bir ruloya sarılmasıyla elde edilir.
Polipropilen dokuma olmayan kumaşlar, ince çekme veya eriterek; şişirme metodu ile elde edilirler. Polipropilen ısı ile şekillendirilir, enjeksiyon kalıplama veya ekstruzyon kalıplama teknikleri ile köpürtülebilir.

Kullanım Alanları

Polipropilen, kabin kalıplarından ilaç kutularına kadar geniş bir alanda, gerekli ve çok kullanışlı menteşeler imalinde kullanılır. Berrak ve yumuşak filmler gömlek ve çorap gibi ürünlerin, berrak ve daha sert filmler ise yemek ve sigara ambalajında kullanılmaktadır. Müzik plağı ambalajında da polipropilen kullanılır. Ayrıca polipropilen elyaf türü ile örme ve dokuma sanayiinde, halılarda ve döşemecilik sanayiinde kullanılmaktadır.

Polipropilen dokuma olmayan kumaşlar ise, halı altlığı atılabilir hastane örtüsü ve atılabilir kundak bezi gibi ürünlerin imalinde kullanılmaktadır.

Polipropilen (PP) Tüketimi

Polipropilen, propilenin polimerizasyonu ile elde edilmektedir. Bu yöntemde, yüksek saflıktaki propilen gazı katalizörler yardımı ve ağır basınç reaktörlerinin de devreye girmesi ile polimerizasyona uğramaktadır.

Polipropilenin, yüksek sıcaklıkta çeşitli kimyasal maddelerden etkilenmemesi kullanım alanının genişlemesine yol açmıştır. Bunun yanısıra, polipropilen, diğer plastiklere nazaran daha hafif olma ve yumuşama noktasının yüksek oluşu gibi özellikleri sayesinde, sigara ambalajları ve müzik plağı ambalajına kadar çeşitli kullanımlara sahiptir. Bunlardan başka, sterilize edilebilen sağlık malzemesi, oru, profil, ince levha, şişe, sınai şerit, balık ağı, halat çuval, çeşitli ev ve mutfak eşyası vb. ürünlerin yapımında da kullanılmaktadır.

Polipropilenin çeşitli kullanımları aşağıdaki biçimde gözden geçirilebilir;

Dokuma Torba / Kumaşlar

PP tüketimi ülkemizde, dokuma torba, kumaş üretiminin hakimiyetindedir. Şu anda, Türkiye’de yaklaşık 1000 adet dairevi tezgah ve 200 adet de sulzer tezgahı bulunmakta olup bunların sayıları kararlı bir artış kaydetmektedir. Dairevi tezgahlar, dokuma çuval üretiminde, sülzer tezgahları ise dokuma kumaş üretiminde kullanılmaktadır. Tezgahlarda branda ve 1 metrik tona kadar dayanıklı jumbo torbalar imal edilebilmektedir. Kullanım türüne göre bu torbalar, açık dokuma (bitkiler için) veya kapalı (çeşitli kimyasal ürünler, gübre, mineraller ve un için) olabilir.

Buna ilaveten bazı torbalar AYPE, AYPE/LAYPE karışımı veya dayanıklı kağıtla iç yüzeyleri kaplanmış (takviye edilmiş) olarak imal edilmektedir. Bazı üreticiler, PP veya AYPE kullanımlı çuvallar üretmektedir. Torbaların bir kısmı Türk piyasasına arz edilirken bir kısmı da komşu Arap ülkelerine, Güneydoğu ve Batı Avrupa’ya ihraç edilmektedir. Torba üretiminin büyük bir bölümü otomatik entegre tesislerinde gerçekleştirilmektedir.

Enjeksiyon Kalıplama

Bu sektöre, Türk otomotiv akü üreticileri için akü kutusu üretimi egemendir. Bu sektör ikinci en büyük PP tüketicisidir. Akü üretimi, otomotiv üretimindeki artışa ve araba/kamyon parkındaki genel büyümeye paralel olarak sürekli bir artış kaydetmektedir. PP’nin akü kutusu kullanımı dışında çeşitli kullanım alanları da bulunmaktadır.

Bunlar arasında;
-Elektrikli süpürge aksamı,
-Yıkama (bulaşık ve çamaşır) makinelerinin ısıya ve deterjana dayanıklı,
-Mini çamaşır makinelerinin kasası
-Araba ve kamyonların talk-kaplamalı polimer ısıtıcı kutuları
-Ev ve ofis vantilatör bıçakları
-Tekstil bobinleri bulunmaktadır.

Bioriyente (Bioriented) Fim

Tekel’in yerli selofan kullanımı nedeniyle sigara ambalaj filmi şu anda ihraç piyasalarına satılmaktadır. Bioriyente PP filmine (BOPP) geçmek makine modernizasyonunu getirmektedir.

Türkiye’de BOPP’nin ana kullanım alanları, gıda, kraker, şekerleme ve fındık paketlemesidir. Paketleme piyasasının BOPP tarafından istila edilmesinin nedeni, selefon, PVC, filmi ve dayanıklı kağıtlar gibi geleneksel paketleme maddeleri karşısında BOPP’nin fiyat rekabetidir.

Çeşitli Filmler

Çiçek ambalajında ve gömlek gibi tekstil ürünlerinin paketlenmesinde kullanılan şişirme film üretimine dayanan filmler, piyasaya henüz sunulmuş olup talebi giderek artmaktadır. Piyasanın diğer ufak ayrıntıları ise margarin kaplarının üretimi için kullanılan ısıyla-şekillenebilen yaprak ve dokuma aşamalarında monofilomen’in üretimidir.

Polipropilen (PP) Geri Kazanımı

Kimyasal özellikleri PE’ye benzer ancak yüksek sıcaklıklarda çeşitli kimyasal maddelerden etkilenmemesi kullanım alanlarının genişlemesine yol açmıştır. Diğer plastiklere göre daha hafif olmaları ve yumuşama noktasının yüksek oluşu gibi özellikleri sayesinde, sigara ambalajından müzik plağı ambalajına kadar çeşitli kullanım alanlarına sahiptir. Bunlardan başka sterilize edilebilen sağlık malzemesi, deterjan kutularının kapakları, margarin kapları, sentetik elyaf, boru, profil, ince levha, şişe, balık ağı, halat, çuval, çeşitli ev ve mutfak eşyası ve benzeri ürünlerin yapımında da kullanılmaktadır. Hafif ve dayanıklı olması ve geri dönüştürülebilir özelliklerinden dolayı, araba aküsü kutularında, konteyner kapaklarında, şişe etiketlerinde, otomotiv sanayiinde de kullanılmaktadır. Granül haline getirilerek geri dönüştürülmüş PP’den sentetik halı tabanı çeşitli plastik oyuncaklar ve kırtasiye malzemeleri üretilmektedir.

POLİETİLEN TEREFTALAT

ABD de en hızla gelişen plastik olmuştur. Her ne kadar 20 yılı aşkın bir süredir elbise elyafı, lastik kordonu ve halıcılıkta kullanıyorsa da reçinenin şişe olarak kullanılmaktadır.

Polietilen tereftalat (PET), termoplastikler arasında oryente edilmiş kristal yapıda zayıf asitlere, bazlara ve çoğu çözücülere karşı dayanımı olduğu kadar, sağlamlık, sertlik, parlaklık ve yüksek darbe dayanımı gibi özellikleriylede üstündür. PET’in gaz geçirgenliği diğer plastiklerin çoğundan daha düşüktür. Tipik PET reçinesi 250-260o C arasında erir.

PET reçine normal olarak kristal yapılı pelletler şeklinde üretilmektedir. Tipik olarak kristalleşme % 50 civarındadır. Oryente edilmiş içki şişelerini üretmek için iki metod kullanılır. İki aşamalı veya soğuk ön şekil prosesinde, soğutulmuş kalıplardaki şeffaf ürün enjeksiyonla kalıplanır, ürün Tg’nin üstündeki sıcaklıklara çıkarılır, gerilir ve çift eksenli oryente şişe üretmek için soğuk şişe kalıbı içine üflenirler. Tek aşama prosesinde, enjeksiyonla kalıplanmış ön şekil soğutulmaz, sadece gerilme üfleme kademesi soğutulur. Daha sonra çekme üfleme aşamasına geçilir. Ve oryente edilmiş şişe üretilir. PET’in zor erime özelliği, enjeksiyon üfleme ve ekstrüzyon üfleme proseslerinde kullanımını önler. Bununla beraber PET’in bu alanlara girmesi için gerekli proses modifikasyonu geliştirecek faliyetler sürmektedir.

Kullanım Alanları

PET film, monofilament üretiminde kullanılmaktadır. Genellikle filmler çift eksenli oryente edilmiş olup, yalnız kullanılabildiği gibi koeksruzyonlarda veya laminasyonlarda kullanılır. Endüstriyel uygulamalara manyetik şerit, röntgen, fotoğraf filmi ve elektriksel yalıtım dahildir. Oryente edilmiş veya edilmemiş PET filmlerinin ambalajlama uygulamalarına, kaynatma torbaları, damıtma keseleri, et ve peynir ambalajı büzme filmler dahildir.

Polietilen Tereftalat (PET) Geri Kazanımı

150-175o C sıcaklığa kadar dayanıklı olduğundan elyaf ve meşrubat şişesi yapımında kullanılır. PET başlıca; uyku yatağı, yastık, kışlık giyecek (yeşil lifler sadece koyu renkli giysilerde kullanıldığından yeşil şişeler ayrı toplanır.) Üretiminde kullanılan polyester elyaflarına dönüştürülmek üzere geri kazanır.

PET ayrıca halı elyaflarında, şekil vermiş ürünlerde, yiyecek ve yiyecek dışı kaplarda ve otomotiv endüstrisinde kullanılır. Hafif ve dayanıklı olması nedeniyle kullanım alanı giderek genişlemektedir. PET atıklar sentetik elyaf ve dolgu malzemesi olarak değerlendirilebilir. Adana’da 1994 yılında faaliyete geçen tesiste PET atıkların geri dönüşüm yapılmaktadır. (SASA sentetik Elyaf San. A.Ş.)

TERMOPLASTİK POLİAMİD

Termoplastik poliamidler, sıkıştırılarak kalıplama, dökme film, eriyik elyaf bükme teknikleri ile işlenir. Termoplastik poliamidlerin bazı özellikleri şunlardır;

-310o C de erimeyip lastikleşirler ve yüksek gerilme dayanımı ve uzamalarını daha yüksek derecelerde bile koruyabilirler.
-Basınçla iyi akış sağlanır ve kısa bir süre de camsı geçiş sıcaklığı aşılarak kalıplanırlar.
-Maddenin % 10 uzayabilmesi, makinaya olan uyumluluğunu sağlar ve kırılmayı azaltır.
-Tekrar öğütülerek kullanılabilirler ve bozuk kaplamalar tekrar eritilerek düzeltilebilir.
-Eriyik halindeyken, döküm makinalarının kullanılmasıyla film olarak döküm yapılabilirler

Dolgusuz bileşiklerin sıkıştırarak kalıplama sıcaklığı 330-350o C basınç ise 3000-5000 psi arasındadır. İyi akış sağlamak için 310o C nin üstünde en az 5 dakika kalıplanırlar. Lamineler yüksek basınçlı preslerle, alçak basınç vakum veya değişik basınçlı vakum uygulanarak yapılır.

Kullanım Alanları

Termoplastik poliamid, nükleer uygulamalarda valf yatağı yapımında da kullanılır. Lamine edilmiş ve doldurulmuş parçalar jet motorlarında, sıcak makinaya yakın elektrik ve mekanik parçaların imalinde kullanılır.

POLİ (AMİD-İMİD)

Poli (amid-imid) yüksek güç ve darbe dayanımıyla tanımlanabilen kalıplanabilir, yüksek performanslı bir termoplastiktir. Amorfik bir yapıya sahip olup, özelliklerini 500o F sıcaklığa kadar korur. Bu plastikten enjeksiyonla kalıplama tekniğiyle hassas parçalar imal edilebilir. Radyasyona ve kimyasallara dayanımı iyidir. Yüksek sıcaklıktaki kostik, buhar ve bazı asitler polimere etki yapabilirler. Poli (amid-imid) enjeksiyonla kalıplanabilir ve mineral, grafit-elyaf cam elyaf vb. dolgularla bileşik haline getirilerek kullanılabilir.

Reçineler, geleneksel vidalı enjeksiyon kalıplama makinaları ile detaylı ve hassas parçaların imalinde kullanılır. Kalıplarda girişler mümkün olduğu kadar geniş tutulmalıdır. Döküm başları geniş ve kısa olmalı ve çok oyuklu kaplamalarda döküm başı sistemi dengelenmelidir. Kaynak çizgileri küçültülmeli, oyuklar iyici havalandırılmalıdır. Alttan kesmelerden kaçınılmalıdır.

Fiziksel özellikleri de herhangi bir bozulma meydana gelmeyecek şekilde standart polimere % 30 nispetinde öğütülmüş kullanılmış mamul ilave edilebilir, ancak köpükleme ve kırılganlığın önlenmesi için öğütülen malzemenin 8 saat 300o F de kurutulması gereklidir. Enjeksiyon kalıplama ve ekstruzyonda fiziksel özelliklerin iyileştirilmesi için parçalar 500o F’a ulaşan sıcaklıkta tavlama işleminden geçirilmelidir. Son tavlama, işlemi ısı kontrolünün hassas olarak yapıldığı sıcak hava fırınında yapılır.

Kullanım Alanları

Hidrolik, işletme ve dokuma techizatı, pompalar, valf ve tribünler gibi endüstriyel uygulamalarda, jet motor parçaları gibi ulaştırma uygulamalarında kullanılır.

POLİÜRETAN

Üretan grubunda bulunan reçinelerin özellikleri, türlerine göre büyük bir farklılık göstermektedir. Belli başlı reçine türleri şöyle sınıflandırılabilir:

-Esnek köpük,
-Sert köpük,
-Yarı sert köpük,
-Enjeksiyon kalıplama elastomerleri,
-Yapısal köpükler,
-Döküm elastomerleri
-Termoplastik elastomerler

Yukarıda belirtilen üretanlar yapısal açıdan birbirine benzerler, ancak işlemleri ve uygulama sahaları faklıdır.

Esnek Köpük

Poliüretanın en yaygın kullanılan türüdür. Bu ürünün kullanım potansiyeli olan dallar, halı alt kaplaması ve yatak süngerleridir. Ayrıca hafifliği nedeni ile otomotiv endüstrisinde geniş şekilde kullanılmaktadır. Bükülebilir PUR köpükleri, en çok levha prosesi ile üretilmektedir. Bu proseste poliester, poliol, toluen, diizosiyonat, su, şişiriciler, amin, kolaylı kararlılık sağlayıcılar ve boya gibi diğer katkılar kullanılır.

Sert Köpük

Sert köpük buzdolabı ve dondurucuların izolasyonu amacı ile kullanılmaktadır. Bu amaçla kullanılmakta olan cam elyaflı kısmen yerini poliüretana terk etmiştir. Yaklaşık buzdolabı üretimlerinin % 60’ında poliüretan kullanılmaktadır. Sert köpüğün daha yeni kullanım alanları ise elektrikli su ısıtıcıları ve güneş enerjisi ile ısıtılan su depolarıdır.

Yarı Sert Köpük

-Dolgu köpükler: Otomotiv endüstrisinde baş ve kol dayama yerleri için kullanılmaktadır. Darbeye dayanıklı ve yumuşaktır.
-Enerji çekiş köpüğü: Yeni bir otomotiv uygulamasıdır. Arabanın iç kısmında emniyet amacıyla kullanılmaktadır.
-Ayakkabı tabanı: Hafifliği, yıpranma direnci, soğuk havalarda bükülebilirliği, rahatlığı nedeniyle ayakkabı tabını yapımında kullanılır.
Enjeksiyonla Kalıplama Elastomerleri
Otomotiv endüstrisi dışında da uygulama alanı bulmaktadır.

Sert Yapısal Köpük
Enjeksiyonla kalıplama için belirtilen prensipler yapısal köpük içinde geçerlidir.

Döküm Elastomerleri

Döküm üretam elastomerleri termoset polimer sınıfında olup,bir kalıp içine dökülürler. Bunlar aynı zamanda blok kopolimerler olarakta tanımlanabilir. Uygulama alanları endüstriyel traktör lastikleri, dişliler, contalar, konveyör kayışları yapımıdır.

Termoplastik Üretan Elastomerleri

Termoplastik elastomerleri bütün elastomerlerin ve termoplastiklerin en iyi özelliklerine sahip olup, geniş bir alan olan mühendislik gereçlerin yapımında kullanılır. Poliüretan köpük ürünler, bütün organik maddeler gibi yeterli sıcaklıktaki bir kaynakla temas ettiklerinde yanarlar

STİREN AKRİLONİTRİL

Sitiren akrilonitril reçineleri, yüksek performanslı stiren ailesinin üyesidir. Bunlar poliskrenin parlaklık ve berraklığına sahip olup aynı zamanda kimyasallara karşı dirençlidirler, ısıyla genleşirler ve sertleşirler. Klorlu aromatik hidrokarbonlar, esterler ve ketonlardan etkilenirler. Bu reçinelerin yüksek gerilme ve bükülebilirlik güçleri vardır. Bükülme sıcaklığı 264 psi’de 200 ile 217o F arasındadır.

SAN reçinelerine termoplastiklere uygulanan bütün prosesler uygulanabilir. SAN işlenmiş parçalar, makine ile tutturucularla ve dekorasyonla yapılabilir.

Kullanım Alanları

Düğmeler, buzdolabı et ve sebze kutuları, karıştırıcı kapları; otomotivde enstrümanlensleri, siperlikler; elektronikte, pil kapları, metre mercekleri; tıpta şırınga, kan aspiratörleri ve suni böbrek aygıtları; kozmetik kapları, şişeler ve kavanozlar; inşaatta, emniyet perdahlaması, su filtre kabı; daktilo anahtarı ve kalem üstleridir.

ABS

ABS reçineleri, akrilonitril, bütadien ve stirenden yapılan kopolimerlerdir. Akrilonitril, kimyasal olarak sağlamlık; stiren, kolay işlenebilirlik, sertlik ve parlaklık sağlır. Butadien ise soğuk hava şartlarında ve oda sıcaklığında darbe dayanımı ve dayanıklılık sağlayıcı olarak rol oynar. ABS’nin birçok türleri geliştirilmiştir. Bunlar arasında kaplama az parlak veya mat ekstrude edilmiş bitmiş levhalar; yüksek sıcaklık ve alevlenmeye karşı dayanıklı, alaşımlama, yapısal köpük ve şeffaf uygulamalara imkan veren ve bu özellikleri sağlayan reçineler yer almaktadır.

İşleme ve Kullanım Alanları

Ekstrude edilmesi ve enjeksiyon kalıplaması iyi yapılabildiğinden işlenmesi kolay bir maddedir. Ekstrüzyon ABS için büyük bir Pazar alanıdır. ABS hidroskopik bir madde olduğu için işlenmeden önce, nem alması önlenmeli, yüzey hatalarını azaltmak amacı ile kurutulmalıdır.

Ekstrude edilmiş ABS levha, çeşitli ürünlerin, imalatında kullanılmaktadır. Şekillendirilmiş geniş parçalar (8-12 ft’lik), tek parçalı levhalar, küçük şekillendirilmiş parçalar (Tuba gibi müzik aletleri) yapımında kullanılmaktadır. Buzdolabı yapımı da şekillendirilmiş levhaların diğer bir uygulama alanıdır. ABS yapısal köpük uygulamaları için iyi bir reçinedir. Ekstrüzyon, enjeksiyon ve şişirerek kalıplama tekniğiyle iyi işlenir. Şeffaf ABS, buzdolabı içindeki bölümlerde, oyuncaklarda kullanılır.

NAYLON

Naylon, termoplastik poliamid recine ailesini temsil eder ve öncelikle enjeksiyon kalıplama ve ekstrüzyon teknikleriyle işlenir. Bazıları, daldırma tekniğiyle kaplama amacıyla çözelti veya sıvılaştırılmış şekilde kullanılır.
Özellikleri
Naylonların belli başlı ortak özellikleri şunlardır:
-Sertlik,
-Aşınmaya karşı iyi dayanım,
-Ortalama erime noktalarının üstündeki sıcaklıklarda, termoplastikler gibi ısıya dayanıklılık,
-Kuvvetli asit ve oksitleyici maddelerin dışındaki kimyasallara karşı iyi dayanıklılık.
Modifiye edilmemiş bir reçine olarak her naylon tipinin kendini belli eden birden fazla özelliği vardır. Bunlar, naylon türlerinin kullanım alanlarının seçimine esas teşkil ederler. Bütün naylonlar cam elyafı, cam tanesi ve mineral parçalar ile güçlendirilebilirler.

Birinci işleme metodu, enjeksiyonla kalıplama ve ekstrüzyondur. Diğer teknikler, şişirerek kalıplanması ve çözelti veya sıvılaştırılmış yatak kaplamasıdır. Enjeksiyon kalıplamada, naylonların yüksek erime noktası ve katıdan eriyik haline hızlı geçiş özelliği vardır. Monofillaman, profil, film ve levha imalinde ekstrüzyon tekniği kullanılır.

Flaman imali gibi bazı uygulamalarda yoğunluk ve ekstrüzyon verimi oranında uyumluluk sağlamak için eritici pompalar kullanılır.

Kullanım Alanları

Uygulamada naylon kullanımı, sağlamlık, sertlik, kimyasal maddelere dayanım ve elektriği izole eden özellikleri nedeniyle yaygındır. Naylon bileşenlerinin kullanıldığı en geniş Pazar otomotiv sektörüdür. (Hem iç hem de dışta kullanılır) Desteksiz boru takımı, tel izolasyonu ve iç döşeme için monifilaman iplik ekstrüzyon uygulamalarıdır. Enjeksiyon kalıplamayla, kam, dişli, elektrik bağlaçları, buhar gaz birleştiren depolar ve tecrit bantları üretilir. Madenle güçlendirilmiş Naylon 6,6 türü dış gövde uygulamalarında en çok kullanılandır. Elektrik endüstrisinin gelişmesi, naylon kullanımını artırmıştır.

Spor malzemesi, özel fırçalar (diş, saç), fermuar ve fırça sapları da naylo tüketim yerleridir.

NİTRİL REÇİNE

Ana monomeri akrilonitril olan polimerler nitril reçineler diye isimlendirilir. Bu reçineler yapı özellikleri nedeniyle düşük gaz geçirgenliğine sahip olup, kimyasallara karşı dirençleri oldukça iyidir.

Reçineler, kauçukla karıştırıldığında oldukça yüksek gerilme özelliğine sahip olup ve ekstrüzyon, enjeksiyon kalıplama ile işlenebilir ve ısı ile şekillendirilebilir.

Nitril reçinelerin işlenmesi, kısmi erime sıcaklıkları olmayan polimerin işleme karekteristiğini taşır. Bu reçineler, erime sıcaklığında yapışkan olduğu için işleme sırasında polimere minimum kayma enerjisi uygulanmalıdır.

Kullanım Alanları

Nitril reçinelerin en önemli kullanım yerleri, yiyecek ve benzeri maddelerin ambalajlama işlemleridir.

Çok önceleri nitriller meşrubat kutuların yapımında geniş olarak kullanılırdı. Fakat, yeni uygulamaya konulan tüzüğe göre, nitriller meşrubat şişeleri yerine esas olarak yiyecek paketlemesinde ve Amerika’da yiyecek paketlemisinin dışındaki paketlemelerde kullanılmaktadır. Avrupa’da nitril reçineler, meşrubatlar dahil olmak üzere yiyecek ve aynı zamanda yiyecek dışı maddeler ambalajında kullanılmaktadır.

PLASTİK ÇEVRE İLİŞKİSİ

Dünyamızda 1980 yılında toplam 61 milyon ton plastik üretilmiş, bu miktar 1990’larda % 130 artışla 140 milyon tona ulaşmıştır. Üretilen bu plastik malzemenin büyük çoğunluğu kullanıldıktan sonra fonksiyonu kaybetmekte ve plastik atık olarak atılmaktadır. Ülkemizde de sayıları yaklaşık 2500 dolayında olduğu tahmin edilen plastik işleyen firmalar en yaygın olarak AYPE, YYPE, PP, PVC, PS ve PET gibi plastik maddeleri tüketmektedirler.

Plastikler işlenmeleri sırasında dikkate değer bir kirlilik göstermekte ancak kullanıldıktan sonra atılması ile çevreyi önemli boyutlardaki kirletmektedir. Gerçektende çok yaygın olarak kullanılan plastik ambalaj malzemesinin doğa koşullarında uzun yıllar parçalanmaması ve bozulmadan kalması bu kirliliğin her geçen gün artmasına neden olmaktadır. Ayrıca yoğunlukları düşük olduğundan atıklar içinde göze en fazla çarpanlar plastik ürünleridir. Bunun sonucu olarak ta önemli bir çevre kirliliği oluşmaktadır. Atık plastiklerin yeniden değerlendirilmesinin bir boyutu da ekonomiktir. Yoğun kimyasal hammadde üretimi ve bu maddeden üretilen plastik maddelerin yeniden değerlendirilerek ekonomiye katkıları sağlanmalıdır.

Atık plastiklerin değerlendirilmesinde teknolojik ve ekonomik hususların yanında organizasyon sorunu da önemlidir. Organizasyon ise plastik atıkların bulunması, toplanması, sınıflandırılması, yeniden değerlendirme mahalline gönderilmesi, ürünlerin pazarlanması gibi bir çok hususu içermektedir. Örneğin, İstanbul’da ilkbahar ve yaz aylarında plastik oranları genelin üzerine çıkmaktadır. Ancak plastik atıkların içindeki plastik türleri ülkemizde sağlıklı bir şekilde saptanamamıştır. 1985 yılında yapılan bir araştırmada İstanbul’daki katı atık içindeki plastiklerin % 70’e yakın bir bölümünün polietilen esaslı olduğunu ortaya koymuştur. Bu miktar çevre kirliliğini yaratmasının yanında önemli bir ekonomik değer oluşturmaktadır.Ayrıca katı atıklarında ilerleyen yıllarda yüzdelerinin artması endüstrileşme sürecinin bir göstergesi de sayılabilir.

TÜRKİYE’DE VE DÜNYADA PLASTİK

Türkiye’de plastik geri dönüşüm ile ilgilenen çok az kuruluş vardır. Bunlardan İzmit Yarımca’da kurulan ilk PET geri dönüştürülmek amacı ile kurulan fabrikanın yanına daha sonra ikinci bir fabrika ilave edilerek YYPE geri dönüşümü yapılan Yeşil Plastik adlı fabrika kurulmuştur.

1996 yılı itibariyle polimerik maddelerin yıllık tüketimi 150 milyon tonu aşmış bulunmaktadır. Söz konusu tüketimin 2000 yılında 200 milyon tonu aşacağı tahmin edilmektedir. Uygulama alanları ise giderek çeşitlenmekte olup, günlük hayatımızdaki uygulamalardan havacılık ve uzay sanayi ve ambalaj sanayiinden inşaat sektörüne kadar geniş bir alanı kapsamaktadır. Bu çerçevede plastik sanayiinin etkilemediği veya ilişkisinin bulunmadığı hiçbir sektör yoktur denilebilir. Polimerik maddelerin ve plastiklerin üretimine ve özelliklerinin değiştirilmesine yönelik çalışmalardaki gelişmelerin artarak devam edeceği öngörülmektedir.

Plastik işleyen firmaların önemli bir bölümü (yaklaşık % 70) İstanbul ve civarında yer almaktadır. Sektörde kullanılan işleme makinelerinin % 80-90’ı ülke içinde üretilen makinalardır. Makine üreten firmaların bir bölümünün teknolojik düzeyi oldukça yüksek olup bazı firmalar üretimlerini, Batı ülkeleri dahil, pek çok ülkeye ihraç edebilmektedir. Plastik işleyen firmaların hemen tümünün kendi kalıp üretim atölyeleri bulunmaktadır.

YYPE plastik şişe yapımında en sık kullanılan maddelerden biri olup bu maddeden yapılan şişelerin de evde kullanılan temizleyici deterjan ve yumuşatıcılardan, çeşitli kozmetiklere ve madeni yağlara kadar çok geniş bir kullanım alanı vardır. Tesis 14 Mart 1991 de yayınlanan ve 22 Şubat 1992 ve 2 Kasım 1994’te değişiklikler yapılan Katı Atıkların Kontrolü yönetmeliği uyarınca kota ve/veya depozito uygulaması kapsamında bulunan sanayiler için özellikle önemlidir. Fabrika hem bu gibi sanayi kuruluşlarının yasal yükümlülüklerini yerine getirmelerine yardımcı olmakta hem plastik gibi doğada çözülmesi yüzyıllar aldığı için çevreye zararlı bir maddenin geri dönüşümünü sağlayarak, çevreye ve ülke ekonomisine katkı da bulunmakta ve daha da ötesi % 20 leri aşan maliyet indirimini de beraberinde getirmektedir.

Yeşil Plastik Sabancı grubu tarafından kurulan fabrikadır ve YYPE geri dönüştürmede, kapasitesi ve kalitesi ile ilk ve tektir. Farikanın saatteki kapasitesi 900 kg, yıllık kapasitesi ise 5000 tondur. İşlenen hammaddede, % 20 oranına kadar madeni yağ ambalajı içerebilir. Ek olarak kurulmuş olan madeni yağ şişesi işleme hattında ise bu oran % 100’e çıkmakta, kapasite ise 450 kg/saat olarak gerçekleşmektedir. Yıllık 5000 ton olarak tanımlanan bu kapasite, bir hattın üç vardiyadaki çalışmasına tekabül etmektedir. Yakın bir gelecekte talebin artacağı gözönüne alınarak, ikinci bir hattın kurulması için yeterli bir yer bırakılmıştır. Bu durumda kapasite iki katına çıkarak 10000 ton/yıl olabilecektir. PE (yüksek ve alçak yoğunluklu polietilen) üretimi 1990 yılında 235.630 ton iken 1991 yılında 256.000 ton’a 1992 yılında da 260.600 ton’a ulaşmıştır.

Gelişmiş ülkelerde görülen geri kazanım uygulamalarından bazıları ise şunlardır. İngiltere’de 1992 yılında yayınlanan Birleşik Katı Atık Yönetimi İş Planı ile 2000 yılına kadar evsel atıklarının geri dönüşebilir bölümünün % 50’sini dönüştürülmesi hedeflenmiştir. İngiltere’de en yaygın geri dönüştürülen plastik PE’dir. Yılda yaklaşık olarak 60.000 ton kullanılmış. Film ve sera örtüsü geri dönüştürülmektedir. Bu iş için yaklaşık 5 milyar dolar yatırım yapılmıştır. Almanya’da ise Ambalaj Atıklarının önlenmesi Tüzüğü 1991’de yayımlanmış tamamı 1993 yılında yürürlüğe girmiştir. Bu tüzüğe göre ambalajlar, çevreye zararlı olmayan ve değerlendirilmesi sırasında, çevre için sakıncalı olmayan malzemelerden üretilecektir. Ve ambalaj atıklarının yeniden kullanılabilmeleri için koşulların uygun olmaması halinde, malzemeleri yönünden değerlendirilecektir. Kanada’da ise birçok grup geri dönüştürülebilir malzemelerin toplanması için gerekli alt yapıyı oluşturmaya çalışmaktadır. Aynı zamanda toplama çalışmalarında Kanada çevre ve Plastik Enstitüsü, Ontorio Çevre Bakanlığı ile işbirliği yapmaktadır. Çöp sahalarında ayırma çalışmaları, YYPE’den imal edilen süt şişelerine depozito uygulaması, süpermarketlerin önünde naylon torbaları atmak için koyulmuş kaplar vb. uygulamalar yoğun olarak devam etmektedir.

KAYNAKLAR
1. BAYSAL., Bahattin, Polmer Kimyası, Geniletilmiş II. Baskı, Ankara, 1994.
2. SAÇAK., Mehmet, Polmer Kimyasına Giriş, Gazi Kitapev, Ankara, 2002.
3. PİŞKİN., Erhan, Polimer Teknolojisine Giriş, İnkılap Kitapevi, Ankara, 1987.
4. Plastik ve Plastik Teknolojisi, Pagev Yayınevi, İstanbul, 2002.
5. Plastik Özel İhtisas Komisyon Raporu, Ankara, 1994.
6. Yeşil Plastik Proje Raporu, 1996.
7. Çevko Raporu, 1993.


BAŞLICA ÜRÜN ÇEŞİTLERİMİZ
Plastik, Plastik Kutu, Plastik Çekmeceli Kutu, Çekmeceli Kutu, Şeffaf Kutu, Boncuk Kutu, Bujiteri Kutu, Civata Kutusu, Medikal Kutusu, İlaç Kutusu, Antistatik Kutu, Avadanlık, Plastik Avadanlık, Avadanlık Kutu, Plastik Avadanlık Kutu, Duvar Profili, Metal Dolap, Metal Kutulu Dolap, Metal Avadanlık Dolabı, Metal Tek Yönlü Stand, Metal Çift Yönlü Stand, Metal Dönerli Dolap, Metal Kutulu Dolap, Tek Yönlü Kutulu Dolap, Çift Yönlü Kutulu Dolap, Hobby Set, Ahşap Dolap, Ahşap Kutulu Dolap, Ahşap Çekmeceli Dolap, Plastik Takım Çanta, Takım Çanta, Organize Kutu, Bölmeli Kutu, Vitrin Kutusu, Laboratuvar Kutu, Plastik Saklama Kabı, Şömiz, Duvar Şömizi, Masaüstü Şömiz, Evrak Tutucu, Trafik Hunisi, Trafik Dubası, Trafik Levhası, Yol Butonları, Yol Kasisleri, Plastik Tabure, Plastik Yer Karosu, Plastik Kasa, Plastik Kapalı Kasa, Plastik Delikli Kasa, Antistatik Kasa, Plastik Geniş Hacimli Kasa, Palet, Plastik Palet, Plastik Delikli Palet, Plastik Kapalı Palet, Kasa Kapağı, Plastik Konteyner, Çöp Konteyneri, Plastik Çöp Kovası, Endüstriyel Dolap, Endüstriyel Masa, Takım Dolap, Metal Takım Dolap, Taşıma Sehpası, Metal Takım Arabası, Metal Çalışma Masa, Askı Pano, Askı Panolu Dolap, Takım Tezgahı, Askı Panolu Takım Tezgahı, Galvaniz Raf, Galvaniz Kutulu Raf, Klasör Dolabı, Malzeme Dolabı, Personel Dolabı, Personel Soyunma Dolabı, Cnc Sehpası, Cnc Dolabı, Cnc Arabası, Posta Kutusu, Plastik Posta Kutusu, Ekmek Kasa, Evcil Köpek Yuvası, Köpek Kulübesi, Kedi Taşıma Kafesi, Düğme Kutu, Esd Kutu, Esd Kasa, Plastic Box, Plastic Equipment Box, Plastic Case, Modular Box, Organizer Box, Metal Cupboard System, Metal Stand System, Storage Box, Hobby Sets, Metal Single Side Cupboards, Transparent Box, Multi Store Box, Plastic Pallet, Plastic Containers, Dustbin, Plastic Organizer Box, Antistatic Box, Antistatic Equipment Box, Antistatic Cases, Antistatic Organizer
MENÜ
Kurumsal     Üretim     Katalog     Çekmeceli Kutular     Avadanlıklar     Şömiz     Stand & Dolap
Takım Çantaları   Organizer Kutular   Paletler   Plastik Kasalar   Takım Dolapları   Çalışma Masaları   Trafik Güvenlik
Trafik Konileri   Referanslar       İletişim   Google Harita   Ana Sayfa   E-Mail